Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 316 b. może być w mowie wiązanej ( ligata ), używana przez poetów bez konieczności; c. może być wyjątkowa ( singularis ), kiedy to z jakichś szczegól- nych względów na oznaczenie jakiejś rzeczy używa się nazwy do niej zbliżonej. Katachreza różni się od metafory ( translatio ) tym, że metafora nie cofa się przed śmiałymi sformułowaniami i pozwala sobie na większą swobodę, podczas gdy katechreza pozwala sobie na to dużo rzadziej. 9. Metalepsja ( metalepsis , gr. metálēpsis ), po łacinie trans- sumptio „przejęcie znaczenia wyrazu”, ‘zamiana pojęć’, jest tro- pem, który od znaczenia jednego wyrazu wskazuje niejako dro- gę do drugiego [użytego właściwie]. Jest to trop bardzo rzadko stosowany i wysoce niestosowny, jak na przykład w tym wersie Wergiliusza: „Całe moje królestwo – nieliczne kłosy zobaczę” 329 . 10. Alegoria ( allegoria, gr. allēgoría), po łacinie inversio „od- wrócenie, nadanie wyrazowi odmiennego znaczenia” lub permu- tatio „zastępstwo wyrażeń” to taki trop, który mówi co innego słowami, a co innego sensem zdania. Na przykład u Wergiliusza czytamy: „Chłopcy, zamknijcie już spusty potoków – napiły się pola” 330 . co ma znaczyć: przestańcie, już dosyć się naśpiewaliście. Alegoria może być trojakiego rodzaju: a. czysta ( pura ) rzadziej używana przez mówców, występująca wtedy, kiedy cała wypowiedź ( oratio ), to jest okres ( periodus ), ma wydźwięk alegoryczny. Cyceron 331 powiada: „Zastanawia mnie to i przejmuje bólem, że jeden człowiek chce tak drugiemu zaszko- dzić, iż gotów jest nawet przedziurawić łódź, na której tamten 329 Wergiliusz, Ecloga I 70, (tłum. Z. Abramowiczówna, w. 69), w: Wergiliusz, Bukoliki i Georgiki, dz. cyt. 330 Tamże , III 110. Jedni rozumieją ten wers w sensie dosłownym: ma tu cho- dzić o zamknięcie śluz kanałów rozprowadzających wodę; inni – i do nich trzeba zaliczyć o. Papczyńskiego – widzą w tym wersie metaforę wzywającą współza- wodników, Menalkasa i Dametasa, do zakończenia pieśni. 331 Cycero jest w tekście o. Papczyńskiego. Metalepsja Alegoria czysta