Pisma-zebrane-Papczynski.indb

313 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy rerę za chleb, Cycerona czy Platona za ich dzieła. Wergiliusz pisze: „W środku podwórca wesoło spijają puchary Bachusa” 317 . b. kiedy się bierze skutek za przyczynę. W ten sposób mówi się: blada śmierć, odważna młodość, smutna starość, albo też kiedy zamiast „zbrodniarz” mówi się „zbrodnia”. Horacy tak pisze 318 : „Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris, o beate Sesti, vitae summa brevis spem nos vetat inchoare longam iam te premet nox fabulaeque Manes...”. „Śmierć blada, Sestiu szczęśliwy, śmierć, niestety, nie wybiera, czy gdzieś w chacie nędzarz mieszka, czy w pałacu możny król, krótkość życia nie pozwala, aby radość była szczera, nieuchronna noc nadciąga od Plutona smętnych pól” 319 . c. kiedy to, co obejmuje, bierze się za rzecz w tym zawartą, na przykład, kiedy bierze się państwo za obywateli, region za miesz- kańców itp. Cyceron mówi: „Świadkiem jest Italia, (...) świadkiem jest Sycylia, (...) świadkiem jest Afryka, (...) świadkiem jest Galia, przez którą po wycięciu w pień Gallów otwarta została droga dla naszych legionów” 320 . d. kiedy rzecz zawartą bierze się za to, co obejmuje, na przy- kład wino za karafkę. Wergiliusz pisze: „Kruże z winem stawiają ogromne, zwieńczone kwiatami” 321 . e. kiedy bierze się właściciela za rzecz posiadaną. Wergiliusz pisze: 317 Wergiliusz, Eneida III 354. Por. tłum. I. Wieniewskiego, w. 351-352, dz. cyt. 318 Metrum: strofa archilochijska IV. 319 Horacy, Pieśń I 4, 13-14, (tłum. heksametrem Ludwik Hieronim Morstin). Cytat rozszerzono; w wersie 13 zmiana: chodziło o pozostawienie przymiotnika pallida ‘blada’. 320 Cyceron, Pro lege Manilia 11, 30. 321 Wergiliusz, Eneida I 724, (tłum. I. Wieniewski, w. 722), dz. cyt. b. c. d. e.