Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 310 Łaciński wyraz tropus [i polski trop ] pochodzi od czasownika greckiego trepo znaczącego tyle, co „zmieniam, odwracam, prze- mieniam”. Dlatego po łacinie [i po polsku] należy o nim mówić jako o „przemianie, przenośni”. Wynaleziono trop z konieczności, podtrzymuje się go nadal dla przyjemności, stosuje się go przede wszystkim ze względu na kunsztowność ( dignitas ) i ozdobność ( ornamentum ) mowy. 3. Metafora, po łacinie translatio ‘przeniesienie’ [a po polsku „przenośnia”], to taki trop, w którym właściwe znaczenie jakie- goś wyrazu zostaje przeniesione na znaczenie innego z racji po- dobieństwa do siebie obu wyrazów. Cyceron mówi: „Należy ci wymierzyć większą karę, a to dla- tego, żeś nie tylko postępkiem swym, ale i przykładem zadał ból ojczyźnie” 301 . Przenośnia może być czworakiego rodzaju, w zależności od tego, czy przenosimy znaczenie a. z istot żywych na istoty żywe, jak na przykład wtedy, kiedy powiadamy, że człowiek szczeka, co we właściwym znaczeniu przysługuje psom; b. z rzeczy nieożywionych na rzeczy nieożywione, jak na przy- kład wtedy, kiedy mówimy: nic jaśniejszego nad światło cnoty; c. z istot ożywionych na rzeczy nieożywione. Cyceron mówi: „Co czuł (wtedy) twój rynsztunek bojowy?” 302 . d. z rzeczy nieożywionych na istoty ożywione. Cyceron tak mówi: „Najbardziej kwitnący 303 ludzie naszego państwa” 304 . Niekiedy mamy do czynienia z podwójną przenośnią, jak na przykład u Wergiliusza: „...trucizną dozbrajać groty strzał” 305 . Tropu tego, [czyli przenośni] należy używać bardzo ostrożnie, aby nie zaciemniać jasności mowy. 301 Cyceron, In Vatinium 15. 302 Cyceron, Pro Q. Ligario 9. 303 W sensie: najbardziej cieszący się powodzeniem, najszczęśliwsi. 304 Cyceron, Pro Publio Quinctio 2, 7. 305 Wergiliusz, Eneida IX 773. W przekładzie I. Wieniewskiego w. 763 wyglą- da to tak: „(Amik)... co sprawnie, jak nikt, zatruwać umiał pociski”; w: Publius Vergilius Maro, Eneida. Epopeja w dwunastu księgach , tłum. I. Wieniewski, Kra- ków 1978. Metafora Użycie metafory