Pisma-zebrane-Papczynski.indb

309 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy Tropy słowne kiegoś wyrazu czy zdania na znaczenie niewłaściwe, [przenośne]. Ta definicja zawiera w sobie podział tropów na dwa rodzaje: A. na tropy jednego wyrazu ( tropi in uno verbo ) [tropy słowne], jest ich siedem: a. metafora ( metaphora , gr. metaphorá ), „przeniesienie, inne zastosowanie, przenośnia”; b. synekdocha ( synecdoche , gr, synekdoché ), „ użycie całości za- miast części lub odwrotnie”; c. metonimia ( metonymia, gr. metônymía ), „zamiennia”, użycie jednego wyrazu zamiast drugiego, zastąpienie wyrazu właściwe- go przez inny, mający z nim związek myślowy; d. antonomazja ( antonomasia , gr. antonomasía, łac. pronomi- natio ), „użycie epitetu, imienia utworzonego od imienia ojca lub przodków”, tzw. patronimikon , zastąpienie imienia własnego in- nym wyrazem, epitetem; e. onomatopeja ( onomatopeia , gr. onomatopoiía ) „tworzenie słowa przez naśladowanie dźwięku; f. katachreza ( catachresis , gr. katachrésis, łac. abusio 299 ); g. metalepsja ( metalepsis , gr. metálēpsis 300 , łac. transumptio ) „przejęcie znaczenia wyrazu, zamiana pojęć”; B. na tropy zdaniowe ( tropi in sermone, in oratione ). Jest ich pięć: a. alegoria ( allegoria , gr. allēgoría ) „alegoria, przenośny, od- mienny od dosłownego sens jakiejś wypowiedzi”; b. ironia ( ironia , gr. eirōneía ) „ironia, sarkazm, drwina, szyder- stwo” zawarte w wypowiedzi pozornie aprobującej; c. peryfraza ( periphrasis , circumlocutio, gr. períphrasis ) „wyra- żenie czegoś przez opisanie, omówienie”; d. hyperbaton ( hyperbaton, gr. hyperbatón ) „przestawienie szy- ku wyrazów w zdaniu lub przestawienie całych zdań”; e. hiperbola ( hyperbole , gr. hyperbolé ), tu: „zamierzona przesa- da w opisie przedmiotu lub zjawiska”; 299 Dosł.: ‘nadużycie’; tu: użycie wyrazu w niewłaściwym znaczeniu. 300 Dosł.: ‘podstawienie’, użycie jakiegoś wyrazu zamiast innego, właściwego. Tropy zdaniowe