Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 308 Ten, kto takich możliwości nie ma, powinien stosować okresy krótsze. Uwaga 5. Zazwyczaj – co jest dopuszczalne – okresy w roz- maity sposób się rozwija 295 . Będzie o tym mowa w rozdziale X, zatytułowanym: „Efektowne rozwinięcie tematu; upiększenie ja- kiegoś motywu” ( amplificatio ). Ale już teraz trzeba powiedzieć, że najdoskonalszym i najwłaściwszym dla początkujących sposo- bem spośród wszystkich jest ten, który pozwala na rozszerzenie okresów poprzez uwzględnienia takich okoliczności ( adiuncta ), jak: Kto, co, gdzie, z jaką pomocą, dlaczego, jak i kiedy. ( Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando ). Przykłady rozwinięcia okresów znaleźć można w dwóch dzie- łach: Królowa sztuk wyzwolonych ( Regina artium ) oraz Mówca scholastyczny 296 . rozdział vii Trzeci składnik (zaleta) wysłowienia: ozdobność, okazałość polegająca na stosownym wykorzystywaniu tropów 1. Trzecią zaletą wysłowienia jest ozdobność wymowy ( eloquen- tiae ) przejawiająca się zarówno w tropach, jak i w figurach dwóch rodzajów 297 . Temat ozdobności, kunsztowności wysłowienia poruszono już w rozdziale o okresach [rozdział VI części 2], ale ponieważ tam omówiono je wszystkie dość dokładnie, dlatego w tym rozdzia- le będziemy mówili tylko o tropach, przenosząc temat figur do dwóch kolejnych rozdziałów [rozdziały VIII i IX]. 2. Trop ( tropus, gr. trópos 298 ) jest to [przenośnia], skuteczne ( cum virtute ) przeniesienie ( translatio ) właściwego znaczenia ja- 295 I upiększa w celu wywarcia większego wrażenia na słuchaczach. 296 Orator scholasticus (tzn. ‘Mówca szkolny’, ‘Mówca uczniowski’). 297 Tj. figurach słów i figurach myśli. 298 Tu: ‘zwrot, obrócenie, zamiana, przeniesienie’. Rozwinięcie okresów Trzecia zaleta wysłowienia: ozdobność, okazałość Trop