Pisma-zebrane-Papczynski.indb

307 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy wyższą powagę nauczyciela, który jest w stanie wzbogacić twą wiedzę, jak i ze względu na największą sławę miasta, które może dostarczyć ci wielu przykładów, to jednak – podobnie jak ja z naj- większym pożytkiem łączyłem zawsze posługiwanie się językiem greckim z używaniem łaciny, przy czym postępowałem tak nie tylko w rozważaniach filozoficznych, lecz nawet i w ćwiczeniach krasomówczych – sądzę, że i tyś powinien czynić to samo, abyś nabrał jednakowej biegłości w wykładaniu (zdobytych nauk) dwoma tymi językami” 293 . 12. Uwaga 1. W dziejach krasomówstwa posługiwano się prze- de wszystkim okresami właściwymi ( periodi propriae dictae ), i to zarówno w rodzaju doradczym wymowy ( genus deliberativum ), jak i w rodzaju przedstawiającym, pochwalnym ( demonstrati- vum, laudativum ) używającym stylu ozdobnego ( exornativum ). Uwaga 2. Okresem rozwlekłym ( schinotenes ), okresem po- wtarzającym w wielu członach ten sam wyraz ( periodica cir- cumductio ), okresem pneumatycznym ( periodus pneumatica ) posługujemy się w sprawach ważnych, i to zarówno w sprawach niepomyślnych, jak i w sprawach pomyślnych, a także wtedy, kie- dy mamy do czynienia z nagromadzeniem wielu dowodów albo kiedy staramy się obalić milczące zarzuty przeciwników. Uwaga 3. Okres wypowiadany jednym tchem ( pneuma ) oraz okres rozciągnięty do granic wytrzymałości oddechu mówcy ( ta- sis ) stosujemy wtedy, kiedy mamy do czynienia z nadmiernym nagromadzeniem materiału 294 , gdy zachodzi potrzeba podziału na części, kiedy wylicza się wszystkie czyjeś czyny, wszystkie zbrodnie jakiegoś przestępcy, wszystkie rady przyjaciół lub ja- kiegoś mądrego człowieka, albo też wszystkie dobrodziejstwa, jakimi Bóg obdarzył rodzaj ludzki itp. Uwaga 4. Przy stosowaniu okresów krasomówczych należy li- czyć się z własnymi możliwościami, uwzględniać siłę własnego głosu i pojemność płuc, jeśli się chce używać okresów dłuższych. 293 Cyceron ,Deofficiibus ( Opowinnościach )I1.1,(tłum.WKornatowski), w:Mar- cus Tullius Cicero, O państwie. O prawach. O powinnościach. O cnotach , dz. cyt. 294 Tu: congeries , a jest to odpowiednik inventio . Użycie okresów retorycznych Dostosowa- nie długości okresów do możliwości mówcy