Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 306 szych części zdań ( incisa, tu: commata , gr. plur. od komma, – atos ), rozciąga się (gr. pneumatikós ‘rozdęty’) na tyle, na ile mów- cy starcza w płucach powietrza. Składa się z dwóch części: a. diania (gr. dianoia ‘zamysł, zamiar’), treść wyrazu, a także fragmentu [to jest okresu lub członu], czyli zamysłu ( intentum ), który jest dłuższy i zawiera część sensu wypowiedzi. b. epilog, który jest krótszy i doprowadza sens wypowiedzi do końca. Cyceron mówi: „Ale czyż mam się wstydzić tych upodo- bań 290 ja, który od wielu już lat żyję w taki sposób, iż ani własny wypoczynek, ani przyjemność, ani sen wreszcie nie stanęły mi nigdy na przeszkodzie, jeśli w grę wchodziło cudze niebezpie- czeństwo albo korzyść. Czyż jest więc rzeczą doprawdy oburza- jącą i godną nagany, jeśli wolny czas, jaki dany jest innym na pry- watne sprawy, na udział w widowiskach świątecznych i innego rodzaju rozrywki, na wypoczynek duchowy i fizyczny, czas, jaki inni poświęcają całodziennym ucztom, wreszcie grze w kości lub piłkę – ja pozwolę sobie obrócić na odświeżenie w pamięci tych nauk” 291 . Porównaj początek tej mowy w obronie Archiasza poety oraz zakończenie mowy w obronie Milona, gdzie użyto tego okresu zwanego pneumą. 11. Tasis to najdłuższa postać okresu niewłaściwego, która od pneumy 292 , różni się tylko długością ( prolixitas ), ponieważ przekracza możliwości jednego oddechu mówcy i przyprawia go o zadyszkę. Ten okres nazywa się po łacinie extensio , czemu odpowiada polska nazwa „rozciąganie”, ponieważ zarówno jego pierwsza część ( prothesis ), jak i druga część ( apodosis ) ma niezwykłą dłu- gość. Cyceron pisze: „Aczkolwiek, synu Marku, słuchając przez rok już Kratypa, a do tego jeszcze w Atenach, musisz mieć znaczny zasób wiadomości i zasad filozoficznych tak ze względu na naj- 290 Tj. zajmowania się studiami naukowymi i literackimi. 291 Cyceron, Pro Archia poeta 6, 13, (tłum. D. Turkowska), w: Cyceron Marek Tulliusz, Mowy , dz. cyt. 292 Tj. okresu wypowiadanego jednym tchem.