Pisma-zebrane-Papczynski.indb

297 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy Może też ograniczyć się do jednej sylaby: „Rób, jeśli nie chcesz, aby cię do tego zmuszano!” Niekiedy najkrótsza część zdania może wyrażać myśl skończo- ną [stanowić odrębną całość znaczeniową]. Seneka pisze: „Cała natura [istota] rzeczy 242 jest przed nami zakryta ( umbra est )”. A w innym miejscu pisze: „My też osiągnęliśmy szczyt rozwoju”. W budowaniu okresu przypada niekiedy najkrótszej części zdania rola pełnienia funkcji członu ( membrum ). Cyceron mówi: „Szczęśliwy może czuć się ten, z którego ocalenia 243 ucieszą się inni nie mniej niż on sam” 244 . Ten okres składa się z dwóch czło- nów, chociaż w pierwszej jego części funkcję członu spełnia naj- krótsza część zdania ( incisum ). Krótkich zdań używa mówca przede wszystkim wtedy, kiedy oskarża przeciwników, zbija ich argumenty, rozprawia się z nimi. Cyceron, Pro Cn. Plancio 23, 55, powiada: „Wielkie są twoje bo- gactwa, daleko sięgają twe wpływy, masz wielu popleczników, wielu klakierów twej sławy, wielu [ci tego wszystkiego] zazdrości”. Człon ( membrum , gr. kolon ) to część okresu dłuższa od naj- krótszej części zdania ( incisum ), zwana tak dlatego, że jest częś- cią większej całości oddzieloną od niej. Seneka tak pisze: „Wiel- kie to zadanie chcieć przyczynić się do postępu”. Bywają człony złożone z dwóch lub więcej niż z dwóch najkrót- szych części zdania ( ex incisis ). Cyceron powiada: „Z pewnością na wojnie niezmiernie pomocne okazują się: męstwo żołnierzy, dogodne pole walki, posiłki sprzymierzeńców, regularne dosta- wy żywności” 245 . 242 Tj. istota wszechrzeczy. 243 Chodzi o łaskę dla wygnańca, bo Marek Klaudiusz Marcellus był nieugię- tym wrogiem Cezara. 244 Cyceron, Pro M. Marcello 1, 4. 245 Cyceron, Pro M. Marcello 2, 6. Wwyd. I i II mamy jeszcze jeden cytat z Cy- cerona, Pro M. Marcello 9, 28: „Z pewnością potomni osłupieją z podziwu, kiedy będą słuchać lub czytać o twoim dowództwie, prowincjach, Renie, Oceanie, Nilu, o niezliczonych bitwach, niewiarygodnych wprost zwycięstwach, pomnikach, budowlach, triumfach.” Przemawiać w sposób „rąbany” Człon zdania: złożony