Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 292 b. właściwa kolejność, porządek ( ordo ) 216 , odpowiedni dobór słów 217 ; c. rytm (miara, stopa rytmiczna, numerus , użycie ozdób stylistycznych) 218 . 2. Zestawienie, łączenie ze sobą wyrazów (i członów zdania, iunctura ) jest to odpowiednie ich rozmieszczenie ( collocatio ) 219 , które sprawia, że mowa łagodniej wsącza się w umysły słuchaczy. Mając na uwadze ten element mowy, mówca powinien dbać o to, aby nie następowały po sobie wyrazy, z których pierwszy kończy się, a drugi się zaczyna na tę samą samogłoskę, np. dobra anielska Anna 220 . O to samo powinien się troszczyć, jeśli chodzi o zesta- wienie (tak samo brzmiących) sylab, na przykład: masło maślane mastelarz maślaczy 221 . Mówca powinien też zwracać uwagę na to, by nie zbiegały się często powtarzające się ( crebrae ) samogłoski, co wywołuje wmo- wie zjawisko rozziewu 222 , na przykład: sama Ania albo Ola... 223 . Tak samo powinien unikać zbiegu tych samych spółgłosek, po- nieważ sprawia to wrażenie chropowatości mowy, na przykład: w Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie 224 . Jeśli jednak kiedyś przytrafi się nam coś podobnego albo usły- szymy to u innych, nie powinniśmy się tym zbytnio martwić, błąd to bowiem rzadki i małej wagi. 216 „Właściwa kolejność” poszczególnych elementów mowy zgodnie z natu- ralnym tokiem wypowiedzi, tzw. ordo naturalis, albo kolejność, porządek arty- styczny, ordo artificialis , zmodyfikowany, zaczynający opowiadanie nie ab ovo, lecz wkraczający od razu in medias res , more Homerico (por. Kwintylian, Institu- tionis oratoriae, VII 10, 11), tzn. nie od bliźniaczych jaj, które zniosła uwiedziona przez Zeusa-łabędzia Leda, a z których narodzili się Kastor i Polluks oraz Hele- na, lecz od 10. roku wojny trojańskiej. 217 Por. Rhetorica ad Herennium III 16. 218 Por. Cyceron, Orator 190. 220; Horacy, Ars poetica I 18, 59; Cyceron, De oratore III 47, 182. 219 Por. Cyceron, Orator 234. 220 W oryg.: animo optimo omnes erant ‘wszyscy byli dobrej myśli’. 221 W oryg.: regere reges possunt alios, ipsi debent a Deo regi . W wydaniu I i II jest regnare . 222 Oratio hiulca od hiatus ‘rozziew’. 223 W oryg.: incipio a Deo omnia opera . 224 W oryg.: rex Xerxes Xenocrati xenium obtulit ‘król Kserkses złożył Kseno- kratesowi podarek przekazywany gościom’.