Pisma-zebrane-Papczynski.indb

293 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy 3. Właściwa kolejność ( ordo ) wymaga, aby sprawy, które ze swej istoty albo ważności zasługują na szczególne potraktowa- nie, omawiać na pierwszym miejscu, później sprawy mniej waż- ne, a na końcu sprawy najbłahsze. Bóg ze swej istoty zasługuje na potraktowanie przed aniołami, aniołowie przed ludźmi, lu- dzie przed zwierzętami, a zwierzęta przed pozostałymi istotami nieożywionymi. Z racji ważności należy mówić o papieżu przed cesarzem, o cesarzu przed królami, a o królach przed panującymi niższej rangi. Kolejności należy przestrzegać także wtedy, kiedy w celu roz- szerzenia jakiejś wypowiedzi 225 podporządkowujemy elementy silniejsze słabszym 226 . Cyceron, Filipika 2, tak mówi 227 : „Ty (gar- dłujesz) z takim twoim gardłem, z takimi płucami, z iście gladia- torską siłą całego ciała...”. Widzimy, że napięcie mowy wzrasta tu gwałtownie dzięki właściwej kolejności użytych słów. [Dbając o właściwą kolejność słów używanych w mowie], na- leży też uważać, aby spraw chronologicznie wcześniejszych nie omawiać na drugim miejscu. Tak na przykład o dobrodziejstwie stworzenia należy mówić przed odkupieniem, a o odkupieniu przed dobrodziejstwami powołania (por. 1 Kor 1, 26). [Należy też pamiętać o tym], aby harmonijnie łączyć ze sobą poszczególne części mowy. Lepiej brzmi, kiedy przymiotnik stoi przed rzeczownikiem, czego łatwiej można nauczyć się z lektury mów [znanych mówców] niż z zasad [wymowy]. 4. Rytm [miara iloczasowa, stopa rytmiczna, numerus ] jest ar- tystycznym zastosowaniem stóp rytmicznych gwoli zaspokoje- nia przyjemności dla ucha. A oto stopy rytmiczne, których uży- wają mówcy 228 : Spondej to stopa z dwóch długich złożona, jak w wyrazie: słusznie. ¯ ¯ 225 Tu: sententia . 226 Tzn. najpierw wymieniamy to, co słabsze, by stopniując, dojść do najmoc- niejszych. 227 O Antoniuszu. 228 W celach mnemotechnicznych Autor podaje ich definicje w heksametrach; postaramy się oddać to tzw. heksametrem polskim. Właściwa kolejność Rytm (miara, stopa ilocza- sowa)