Pisma-zebrane-Papczynski.indb

289 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy cnota, państwo itp. Zadaniem tego stylu jest przede wszystkim poruszyć słuchaczy. b. najniższy, zwany też skromnym ( gracilis ), pospolitym ( tenu- is ). Jest to niewyszukany ( humilis ) schemat słów i zdań niewiele różniący się od języka potocznego i posługujący się niewieloma i to niezbyt wyszukanymi figurami i tropami. Używa się go prze- de wszystkim w sprawach sądowych ( controversiae ), listach i na- uczaniu przedmiotów humanistycznych [sztuk wyzwolonych]. Właściwym zadaniem tego stylu jest nauczać. c. średni ( mediocris ), zwany także umiarkowanym, kwieci- stym, zrównoważonym itp. Jest to kwiecisty schemat słów i zdań w sprawach średniej wagi i ma on w sobie coś z dwóch poprzed- nich schematów oraz posługuje się nieco bardziej ozdobnymi figurami i tropami. Używa się go w mowach pochwalnych, pa- negirykach, przy okazji święcenia zwycięstw i triumfów oraz we wszystkich mowach wymagających stylu ozdobnego oraz takich, które łączą rozpatrzenie (rozpoznanie sprawy sądowej, cognitio ) z przyjemnością. Właściwym zadaniem tego stylu jest sprawiać przyjemność. – po drugie mówca powinien zastanowić się nad tym, kto, przed kim, kiedy ma przemawiać, aby do tych wszystkich oko- liczności dostosować gesty, okazywanie wzburzenia, słowa i przejawy uczuć oraz aby przez cały czas kontrolować całą mowę i jej stylistyczne upiększanie. Jak to ktoś trafnie powiedział, moż- liwości, co w tej sprawie wypada robić, zależą od umiejętności i usposobienia mówcy, a wiedza o tym, kiedy coś wypada zrobić, zależy od jego roztropności. 6. Wygłaszamy mowę ozdobnie ( ornate ) wtedy, kiedy stosujemy wytworniejszy ( venustior ) sposób przemawiania. Przede wszyst- kim wymienione niżej środki czynią mowę bardziej ozdobną: a. użycie przymiotników w stopniu najwyższym [superlaty- wów]. Cyceron pisze: „Błąd jest raczej wynikiem łatwowierno- ści niż błędem zawinionym i dlatego wkrada się bardzo łatwo do umysłu nawet najszlachetniejszego człowieka” 203 . 203 Cyceron, Epist. ad familiares X 23, 1. Styl skromny Styl średni Przemawiać w sposób ozdobny