Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 288 sprawy, bez mylenia osób, bez zakłócania porządku, bez niepo- trzebnego dzielenia zdań, bez wywracania na opak następstwa czasów ( consecutio temporum ). Cóż jeszcze? Wszystko jest tak proste, że często dziwiło mnie, iż trudniej było zrozumieć to, co chciał powiedzieć obrońca sądowy ( patronus ) niż korzystający z pomocy obrońcy klient, kiedy sam zabierał głos we własnej sprawie” 201 . Warto jeszcze dodać, że aby mowa była jasna i zrozumiała, trzeba, by części wiersza lub okresu prozaicznego ( commata ), człony zdań ( membra ), znaki interpunkcyjne ( puncta ) znalazły się we właściwym miejscu, aby krótkie przedstawienie sprawy ( propositio ) było należycie udowodnione i w niczym nie odstę- powano od niego. Oto co na ten temat wypowiada ze zdumieniem Krassus: „Kogo się więc ludzie obawiają? Od kogo, wprawieni w osłupie- nie, nie mogą oczu oderwać, kiedy przemawia, kogo wywołują [oklaskami]? Kogo uważają niemal za boga pośród ludzi? Tego, kto słowami ( verba ) i faktami ( res ) przemawia jasno, dobitnie, kwieciście i ozdobnie” 202 . 5. Wygłosić odpowiednio ( apte ) mowę, to tyle co dostosować właściwe przemówienie do właściwych ludzi i spraw. Aby to osiągnąć, – po pierwsze mówca powinien zastanowić się nad tym, czy temat wymaga stylu skromnego, nieozdobnego ( humilis ), śred- niego ( mediocris ) czy wzniosłego, ozdobnego ( sublimis ), tak aby i charakter mowy był właściwie dostosowany do istoty sprawy. Ten charakter (styl) mowy może być trojakiego rodzaju: a. najwyższy, zwany też wzniosłym, ozdobnym, podniosłym, uroczystym. Jest to uroczysty ( ampla forma ) i górnolotny ( mag- nifica ) schemat słów i zdań w sprawach dotyczących rzeczy wiel- kich, ozdobiony ekspresyjnymi ( vehemens ) figurami i ozdobnymi ( illustris ) tropami. Używa się go wtedy, kiedy jest mowa o rze- czach najwznioślejszych, takich jak Bóg, święci, niebo, człowiek, 201 Cyceron, De oratore III 13, 49. 202 Tamże , III 14, 53. Przemawiać w sposób jasny i zrozu- miały Przemawiać w sposób odpowiedni Styl podniosły