Pisma-zebrane-Papczynski.indb

287 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy podważyć, i nie tylko dbać o takie używanie przypadków, cza- sów, rodzajów i liczb, aby nic nie pomylić, powiedzieć coś nie- właściwie albo wywołać nieporozumienie, lecz także na to, aby panować nad językiem, usposobieniem i timbrem [charaktery- stycznym brzmieniem] głosu. Nie chcę wymawiać pewnych gło- sek w sposób pretensjonalny, nie chcę też wymawiać ich niedba- le, nie pozwolę sobie na to, aby słowa brzmiały bezdusznie, nie chcę, by były nadęte czy zadyszane. A odnosi się to do głosu nie tylko podczas wygłaszania mowy, lecz także do potocznego mó- wienia na co dzień. Są bowiem pewne wady, których z pewnością wszyscy chcieliby się pozbyć. Można do nich zaliczyć głos prze- sadnie miękki, taki jak u kobiet, niemile brzmiący i rażący dla uszu (to wada, którą niektórzy chcą posiąść), a także głos cham- ski i szorstki, który bawi niektórych tym bardziej, im bardziej trą- ci podźwiękiem dawnych czasów, o ile w ogóle wtedy miał takie brzmienie” 200 . Z tej wypowiedzi Cycerona włożonej w usta Krassusa zesta- wiam to wszystko, czego powinien unikać ten, kto chce wygła- szać doskonałe mowy. Powinien mianowicie unikać słów no- wych ( neologizmów ), obcych duchowi języka łacińskiego, słów wulgarnych, pospolitych, wyrażeń poetyckich, wyrazów obcych z jakiegokolwiek języka, słów przestarzałych, które wyszły z uży- cia, słów chamskich. Powinien natomiast troszczyć się o kun- sztowną budowę poszczególnych członów, o odpowiednie rozło- żenie akcentów w mowie, a tego wszystkiego można dowiedzieć się z nauki o składni (syntaksy) i prozodii. 4. Mowy powinny być wygłaszane jasno i zrozumiale ( plane ), jak to poucza Cyceron w tymże dziele, „przy użyciu słów bę- dących w zwyczajnym użyciu i właściwie przedstawiających to, co chcemy oznajmić czy wyrazić, bez słów czy zdań dwuznacz- nych, bez nadmiernej rozwlekłości, bez nadmiernego używania takich, które z racji swego podobieństwa przypominają inne 200 Por. także: Pseudo-Demetriusz z Faleronu, Peri hermeneias , czyli De elocu- tione ( O wyrażaniu się ), w: Trzy stylistyki greckie. Arystoteles, Demetriusz, Dioni- zjusz , tłum. W. Madyda, Wrocław 1953. Przemawiać w sposób jasny i zrozumiały