Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 286 rozdział iv Pierwszy składnik, zaleta 193 wysłowienia: poprawność, wytworność, opracowanie stylistyczne mowy 1. Nadanie mowie odpowiedniej szaty słownej, wysłowienie 194 , jest to dostosowanie [dobranie, accomodatio ] do wybranego te- matu ( ad inventionem ) odpowiednich słów, rytmów 195 i zdań 196 . Bez nadania mowie odpowiedniej szaty słownej byłaby ona tym, czym jest obraz naszkicowany tylko, ale jeszcze nie mieniący się całą paletą barw i światłocieni. Czym barwy w obrazie, tym zale- ty odpowiedniej szaty słownej w mowie. Jest ich trzy: a. wytworność, poprawność językowa ( elegantia ) 197 , b. kompozycja artystyczna ( compositio ) 198 , c. ozdobność, okazałość ( dignitas ), polegająca na stosownym wykorzystaniu tropów i figur retorycznych 199 . 2. Pierwszy składnik, zaleta wysłowienia – poprawność, wy- tworność ( elegantia ) – polega na przestrzeganiu czterech zasad, a mianowicie na tym, aby mowy wygłaszać: a. po łacinie ( latine ), b. jasno i zrozumiale ( plane ), c. odpowiednio ( apte ), d. ozdobnie ( ornate ). Pokrótce to wyjaśnię. 3. „Ażeby wygłaszać mowy po łacinie – powiada Krassus u Cy- cerona, De oratore III 11, 40 – należy zwracać uwagę nie tylko na to, aby wypowiadać słowa, których nikt zasadnie nie mógłby 193 Virtus , gr. areté . 194 Czyli stylistyczne opracowanie mowy, elocutio , gr. leksis, phrasis, herme- neia . 195 Numerorum , tj. rytmicznych elementów w rozbudowanym zdaniu złożo- nym, składającym się z kilku okresów, periodów retorycznych. 196 Por. Rhetorica ad Herennium I 2, 3. 197 Por. tamże, IV 12, 17. 198 Por. tamże, IV 12, 18. 199 Teofrast dodaje jeszcze czwarty: d. takt, dostosowanie wysłowienia do osobowości słuchacza, osobowości mówcy, do tematu mowy, do okoliczności wygłoszenia mowy czy przemówienia na jakiś temat. Wysłowienie (stylistyczne opracowanie mowy) Zalety wysłowienia Pierwsza zaleta wysłowienia: wytworność Przemawiać po łacinie