Pisma-zebrane-Papczynski.indb

285 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy gromami, odnosi gromkie zwycięstwo. Posługuje się przy tym dziesięcioma środkami: a. prośbą, co jest najwłaściwsze w przypadkach wątpliwych, b. oburzeniem, wzruszeniem, wyliczeniem zasług itp. c. zachętą, d. bezpośrednim odwołaniem się do niebian, e. usprawiedliwieniem się za przeciąganie mowy, f. wychwalaniem sprawy, o której mowa, g. zwięzłym powtórzeniem wypowiedzi czy argumentów, co nazywa się rekapitulacją [podsumowaniem], h. czyimś powiedzeniem lub sentencją, i. podziękowaniem, j. wbrew oczekiwaniu słuchaczy, którzy spodziewali się dłuż- szej mowy, a tu nagle nastąpił koniec. Środkami artystycznymi (ozdobnikami, ornamenta ) zakończe- nia są: a. wykrzyknięcie ( exclamatio ), b. zapytanie ( interrogatio ), c. powtórzenie ( repetitio ), d. podstawienie ( subiectio ) samego siebie jako osoby odpowia- dającej na pytanie postawione przez mówcę 191 , e. pozorne przemilczenie ( praeteritio ), f. najkrótsze człony zdania ( incisa ), g. zwykłe człony zdania ( membra ), h. wszystkie figury retoryczne służące do wywoływania wzru- szeń ( motus ). Uwaga: Mowa nie musi składać się zawsze ze wszystkich omó- wionych wyżej części. Krótkie przedstawienie sprawy można niekiedy pominąć albo włączyć do wstępu. Na obalenie tezy przeciwnika ( refutatio, confutatio ) i opowiadanie ( narratio ) też niekiedy brak miejsca. U areopagitów 192 nie wolno było wygła- szać wstępu i zakończenia, aby wywoływane nimi wzruszenie nie osłabiało bezstronności w ferowaniu sprawiedliwych wyroków. 191 Por. Rhetorica ad Herennium 2, 28. 192 Gr. areopagítēs ‘członek Areopagu’. 10 sposobów zakończenia Środki artystyczne zakończenia