Pisma-zebrane-Papczynski.indb

283 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy gotowych argumentów. Tak postąpił Cyceron, kiedy przemawiał w obronie Milona. Na koniec uwaga: Najwłaściwsze miejsce dla obalenia tezy przeciwnika jest [umieszczenie go] przed opowiadaniem ( nar- ratio ) i uzasadnieniem ( confirmatio ), ale w wyjątkowych przy- padkach można go umieścić po wspomnianych częściach mowy. 15. Opowiadanie ( narratio ) to słowne przedstawienie tego, co się rzeczywiście wydarzyło lub mogło się wydarzyć. Przez to, co się rzeczywiście wydarzyło ( res gestae ) rozumieć należy fakty prawdziwe ( vera ), a przez to, co mogło się wydarzyć, fakty praw- dopodobne ( verisimilia ). Są dwa rodzaje opowiadania. W opowiadaniu pierwszego ro- dzaju gromadzi się dowody całej sprawy, a tym samym staje się ono podstawą całego uzasadnienia [dowodzenia]. Z drugiego rodzaju opowiadania korzystamy okazjonalnie na zasadzie dy- gresji. Są trzy główne zalety opowiadania: przejrzystość, jasność ( per- spicuitas ), zwięzłość ( brevitas ), prawdopodobieństwo ( probabi- litas ). Dodać można by jeszcze czwartą 188 : przyjemność (lubość) w słuchaniu 189 . Powstrzymując się od słów, okoliczności i opo- wieści nieodpowiednich i zbędnych oraz unikając jakiegokol- wiek fałszu, mówca powinien przedstawić sprawę jasno i w na- leżytym porządku, posługując się mową sprawiającą słuchaczom przyjemność i rozkosz oraz im schlebiającą. Artystyczne elementy ( ornamenta „ozdoby, ozdobność ” ) opo- wiadania to: a. hypotypoza (gr. hypotýposis ), czyli obrazowe ujęcie tematu, żywy, barwny opis; b. enallage (gr. . enallagé ‘zamiana’), użycie określenia ogólniej- szego zamiast szczegółowego, zamiana jednej części mowy lub jednej formy przez drugą; c. zawieszenie, przerwanie ( suspensio ); f. wykrzyknięcie ( exclamatio, gr. euphónesis ); 188 Za Nicolasem Caussinem. 189 Suavitas et delectatio u Cycerona ( De oratore I 193). Sposoby obalenia tezy przeciwnika Opowiada- nie: całościowe, dygresyjne Zalety opowiadania Artystyczne elementy opowiadania