Pisma-zebrane-Papczynski.indb

281 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy a. Może być proste (niezłożone, simplex ), to jest takie, kiedy mówca zamierza mówić tylko o jednej sprawie. Cyceron mówi: „W sporze naszym trzeba koniecznie powiedzieć [o jednym, o tym mianowicie], że z chwilą ustanowienia oskarżyciela osiąg- nęliście to, że możecie [mnie] ścigać” 180 . b. Może być złożone ( composita ), inaczej mówiąc, rozczłonko- wane lub podzielone, to jest takie, które trzeba stosować wtedy, kiedy wmowie porusza się wiele tematów, a uzasadnienie rozkła- da się na wiele punktów, czyli części. Cyceron mówi: „Wydaje mi się, że najpierw należy powiedzieć, jakiego rodzaju była ta wojna, następnie o jej rozmiarach, wreszcie o wodzu, którego należało- by wyznaczyć” 181 . Jest osiem sposobów krótkiego przedstawienia sprawy: a. za pomocą prostego [zwięzłego] opowiadania ( narratio ), kiedy to mówca po prostu wyjaśnia, o czym zamierza mówić; b.zapomocąfigurypodstawiania( subiectio, gr. anthypophorá ) 182 [od anthypophéro „odpowiedzieć z góry”]; c. za pomocą usunięcia, odrzucenia ( reiectio, gr. apodíoksis ) 183 ; d. przez negację, zaprzeczenie 184 ; e. przez powtarzanie, ( repetitio, gr. anaphorá ) zwłaszcza wte- dy, kiedy w krótkim przedstawieniu sprawy trzeba poruszyć wie- le wątków; f. przez rozciągnięcie ( tractatur ) krótkiego omówienia sprawy, kiedy jeden wątek albo więcej wątków mowy porusza się bezpo- średnio przed krótkim omówieniem sprawy albo bezpośrednio po nim; 180 Cyceron, In Q. Cecilium divinatio 3, 10. Wwyd. I i II cytowane jako: Cic. In divin. Verr . Chodzi o to, że to trybunał miał odgadnąć ( divinatio ), kto będzie lep- szym oskarżycielem Werresa w sprawie de repetundis (o nadużycia na Sycylii): Kwintus Cecyliusz Niger czy Cyceron. Cyceron wygłosił wtedy In Q. Cecilium divinatio i dlatego tę mowę cytuje się jako Cic. Cecil . 181 Cyceron, Pro lege Manilia 2, 6. 182 Kiedy mówca podstawia samego siebie jako osobę odpowiadającą na po- stawione przez siebie pytanie. 183 Rezygnacji z krótkiego przestawienia sprawy, rezygnacji z wątku nie nale- żącego do sedna sprawy. 184 Tego, co ma stanowić temat, założenie mowy, tego, co jest przeciwne in- tencji mówcy. Przedstawie- nie sprawy proste Przedstawie- nie sprawy złożone Sposoby krótkiego przedstawie- nia sprawy