Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 280 zacząć od skargi, od budzenia litości, wywołania nagłej wesołości. Bywają wstępy zróżnicowane. Można je zacząć od krzyku ( excla- matio , gr. ekphónēsis ), od argumentu opartego na pewnych dodat- kach do mowy ( adiuncta ), od zagadkowych pism ( hierogliphyca ), od apoftegmatu, od zagadki, od przykładu, od wypowiedzi kogoś znanego. Bywają wstępy mocno przesadzone. Można też zacząć je od poruszenia jakiejś kwestii, od dowodu z przeciwieństwa ( contraria ), podobieństwa, niepodobieństwa, od przytoczenia jakiegoś zwyczaju, od jakiegoś wymyślonego faktu czy zdarzenia, od treści powództwa ( iudicium ), od wyroku ( sententia ), od roz- strzygnięcia sędziowskiego ( notatio ), od tego, co ktoś powiedział lub zrobił, od tego, jak to dawniej bywało, od pogłoski ( opinio ), od przypadku, czyli nieoczekiwanego wydarzenia, od inwokacji, od rodzaju zajęcia. Bywają wstępy zaczynające się od zaskoczenia ( admiratio ). Można je też zacząć wprost od konkluzji ( connexio ), od prostego (skrótowego) przedstawienia tematu mowy lub po- mysłu na temat mowy, albo też od przedstawienia sedna sprawy. Wstęp może zaczynać się od zacytowania przysłowia. We wstę- pie można wyjść od jakiegoś symbolu, porównania, pochwały, obawy przed czymś, od jakiejś nowinki. I wreszcie można zacząć od jakiejś legendy ( historia ), od powinności mówcy, od krótkiej opowiastki ( apologus ), od przypowieści itp. Czyż trzeba tu jesz- cze wyliczać więcej form wstępu? Kto szuka przykładów, niech zajrzy do drugiej księgi Królowej sztuk . 13. Słowne sformułowanie tematu, krótkie przedstawienie sprawy, przedłożenie ( propositio ) jest tą częścią mowy, w której mówca powiadamia słuchaczy o tym, o czym i jak będzie prze- mawiać. Cyceron, Pro A. Caecina 4, 9, tak mówi: „Rzeczywiście przed- stawię wam dzisiaj sprawę, abyście nie mieli już wątpliwości co do naszej polemicznej mowy ( controversia ) i co do prawa cywilnego” 179 . Krótkie przedstawienie sprawy może być dwojakiego rodzaju: 179 Ius commune w przeciwieństwie do ius militare . Krótkie przedstawie- nie sprawy