Pisma-zebrane-Papczynski.indb

279 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy ni się, że temat mowy porusza coś znaczącego albo coś nowego, albo dotyczy spraw religii, państwa, albo samych słuchaczy, osób im bliskich, postaci wybitnych, kiedy podkreśli się jego użytecz- ność i przekona się do niego słuchaczy, i wtedy dopiero można zwrócić się z prośbą do słuchaczy, aby uważnie wysłuchali mowy [przemówienia]. Pozyskanie życzliwości ( benevolentia ) zależy w dużej mierze od osobowości słuchaczy, mówcy albo tego, kogo mowa dotyczy, a także od samej sprawy czy zagadnienia, które się porusza, ale tak naprawdę to obie te zalety dobrego wstępu, to jest pozyskiwa- nie uwagi i życzliwości, zapewni autorytet mówcy, jego wiedza, rozgłos, jakim się cieszy, uczciwość i wymowa. Rozbudzenie zainteresowania ( docilitas ) osiąga się poprzez przedstawienie tematu mowy, który ma poruszyć mówca, albo poprzez ukazanie celu, jaki chce osiągnąć swoją mową. Cyce- ron 178 powiada: „Uda się nam rozbudzić zainteresowanie słu- chaczy, jeśli zwięźle przedstawimy zasadnicze punkty ( summa ) sprawy”. Zwięzłość ( brevitas ), zwięzłość przejrzysta ( perspicua ) i zro- zumiała ( dilucida ) powinna być zauważalna już we wstępie, aby wstęp nie raził rozwlekłością i nie wywoływał zaskoczenia czy niechęci, a jednocześnie by nie był zbyt niewystarczający. Jed- nakże bardziej trzeba unikać rozwlekłości, która zupełnie tak samo zniekształca mowę jak nieproporcjonalnie wielka gło- wa wygląd człowieka. A zatem najlepszy wstęp to wstęp krótki i jasny, który zdoła wywołać życzliwość słuchacza, przykuć jego uwagę i rozbudzić w nim zainteresowanie mową. Wiele form wstępu wymyśliłem sam, wiele też zapożyczyłem od innych. Wstępy powinny zaczynać się przede wszystkim od ja- kiegoś dowodzenia w formie sylogizmu, entymematu, krótkiego omówienia wszystkich dowodów. Bywają też wstępy bez żadnego przygotowania; można zacząć mowę od modlitwy ( deprecatio ), od groźby, od prośby. Bywają wstępy pełne emfazy. Można je też zarówno Papczyński, jak i wcześniej Kallimach, mogli się zapoznać z pismami Hermogenesa. 178 A właściwie anonimowy autor Rhetorica ad Herennium I 5. Pozyskiwanie życzliwości Rozbudzenie zaintereso- wania Zwięzłość Formy wstępu