Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 278 dowodu ( ratio ) poprzez przytoczenie przykładów i wyliczenie podobieństw; wreszcie krótkie zestawienie wszystkich dowodów ( collectio ) jest tym, w czym wszystkie poprzednie człony zesta- wienia zawierają się w skrócie i w czym przytacza się ( infertur ) przesłankę. 11. Dowody wyszukane, zgromadzone przez mówcę, uzyskane dzięki przedstawionym wyżej ośmiu schematom wnioskowania (dowodzenia), służą mówcy do uzasadnienia sprawy, sama mowa natomiast, będąca jasnym, mądrym [biegłym] i kunsztownym ustnym przedstawieniem i wyjaśnieniem pomysłu na mowę, naj- częściej dzieli się na sześć części. Są to: a. wstęp ( exordium , gr. prólogos ), b. krótkie przedstawienie sprawy ( propositio, gr. prótasis ), c. obalenie tezy przeciwnika ( confutatio , gr. anaskeué, lýsis ), d. opowiadanie ( narratio , gr. diégesis ), e. uzasadnienie lub dowodzenie ( confirmatio , argumentatio , gr. pistis, apódeiksis ), f. zakończenie ( peroratio albo conclusio , gr. epílogos ). W konkretnych przypadkach liczba części mowy może być inna. 12. Wstęp ( exordium ) stanowi początek mowy i przygotowuje umysły słuchaczy do jej wysłuchania. Można to osiągnąć, jeśli dzięki jasności i zwięzłości tej części mowy pozyska się uwagę, zainteresowanie i życzliwość słuchaczy. A oto zalety dobrego wstępu: a. wymuszanie uwagi ( attentio ), b. pozyskiwanie życzliwości, rozbudzanie zainteresowania ( be- nevolentiae conciliatio ), c. rozbudzanie zainteresowania ( docilitas ), d. zwięzłość ( brevitas ), ale e. zwięzłość przejrzysta, jasna ( perspicua ) 176 . Wymuszanie uwagi ( attentio ), według pouczeń mistrza sztuki wymowy z Trapezuntu 177 , odniesie skutek wtedy, kiedy udowod- 176 W wyd. I i II czytamy: „i jasna zwięzłość”. 177 Chodzi tu o Jerzego z Trapezuntu, renesansowego retora i filologa, wy- dawcę m.in . pism Cycerona, autora Rhetoricarum libri quinque , dzięki którym Czym jest mowa? Sześć części mowy: Wstęp Zalety wstępu Wymuszanie uwagi