Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 274 7. Dylemat ( dilemma , gr. dilémmatos 160 ) to forma wnioskowa- nia [dowodzenia] składająca się z dwóch przesłanek 161 , z których każda na równi tak godzi w przeciwnika, że niezależnie od tego, którą z nich wybierzesz, odeprzesz wywody przeciwnika. Dla- tego też, ponieważ dylemat jest wyposażony w dwie przesłan- ki niczym w dwa rogi, zwany jest również rogatym sylogizmem ( syllogismus cornutus ). Seneka tak pisze: „Albo potężniejszy od ciebie, albo nikczem- niejszy cię skrzywdził, i jeśli nikczemniejszy, miej litość dla nie- go, jeżeli potężniejszy – dla siebie” 162 . A oto inne: ĆWICZENIE 3 Artemizja 163 radzi Kserksesowi, aby zostawił Mardoniusza w Grecji w celu ujarzmienia Greków, a sam powrócił do Persji (Herodot, ks. VIII 102) „Królu, trudno jest tobie, pytającemu o radę, powiedzieć właś- nie to, co jest najlepsze; jednakowoż w obecnych okolicznościach sądzę, że dobrze byłoby, abyś ty sam wrócił do domu, a Mardo- niosa, jeśli ma ochotę i obiecuje to uczynić, zostawił tu z ludźmi, jakich żąda. Bo z jednej strony, jeżeli podbije kraj, który (jak mówi) pod- bić zamierza, i powiodą mu się jego zamysły – będzie to twoje, o panie, dzieło: wszak dokonali go twoi niewolnicy. Z drugiej zaś strony, jeżeli przeciw zamiarom Mardoniosa sprawa wypadnie, nie będzie to dla twego domu żadne wielkie nieszczęście, sko- ro tylko ty ocalejesz i azjatycka twoja potęga. O ile bowiem ty i twój dom cało się ostaną, na liczne nieraz jeszcze zapasy o byt swój będą narażeni Hellenowie. Na Mardoniosie zaś, gdyby go coś spotkało, niewiele zależy; a Hellenowie, choćby go zwycię- 160 Dosł.: ‘zawierający dwa zdania, dwie przesłanki’. 161 Dwóch zdań warunkowych, obok których występuje jako trzecia przesłan- ka zdanie alternatywne. 162 Seneka, De ira ( O gniewie ) III 5, 8, dz. cyt. 163 Królowa Halikarnasu. Dylemat Podjęcie tematu Argumenta- cja za pomo- cą dylematu