Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 272 farbami, nie ten, który ma srebrny lub złoty dziób, nie ten, dla którego posąg bóstwa opiekuńczego wyrzeźbiono w kości słoniowej, ani ten, na który załadowano zasoby i skarby kró- lewskie, lecz statek pewnie stojący, mocny, o szwach uszczel- nionych tak, iż nie przepuszczają wody, wytrzymały na wszelkie natarcia ze strony morza, podporządkowujący się łatwo stero- wi, szybki i nie ulegający burzom. Miecz nazwiesz dobrym nie wtedy, gdy wisi na przetykanym złotem pasie, nie wtedy, gdy pochwa jego jest ozdobiona szlachetnymi kamieniami, lecz wte- dy, gdy i ostrze ma nadające się do płatania, i koniec przebijają- cy wszelką zbroję. W przypadku listwy ciesielskiej zależy nie na tym, czy jest piękna, lecz na tym, czy jest prosta. Każda rzecz zyskuje uznanie wedle tego, do czego jest przysposobiona i co stanowi wyłączną jej właściwość. Przeto również i u człowie- ka nie ma żadnego znaczenia okoliczność, ile roli on uprawia, ile pieniędzy pożycza na lichwę, ilu ludzi go odwiedza, na jak kosztownym wyleguje się łożu i z jak przejrzystej czary popija wino; ma zaś znaczenie, w jakiej mierze jest dobry. A jest do- bry istotnie, jeśli ma łatwo pojmujący, prawy i przystosowany do wymogów swojej natury rozum. Nazywa się to cnotą i jest godnym [uznania] i jedynym dobrem człowieka” 158 . 6. Przykład ( exemplum , gr. paradeigma ), [przytoczony dla zilustrowania czegoś], jest rodzajem dowodzenia [założenio- wego, supozycyjnego], w którym jedno [zdanie jednostkowe] wyprowadzane jest z drugiego i zestawiane razem z powo- du pewnego wzajemnego podobieństwa i pewnej zgodności, występujących w obydwu przypadkach. Na przykład zarówno w podbijaniu prowincji, jak i w zarządzaniu nimi zarządca powinien kierować się szczególną łagodnością [pobłażliwoś- cią]. Gdyby nie odznaczał się nią Aleksander Macedoński, na pewno nie mógłby przyłączyć do królestwa macedońskiego znacznej części ówczesnego świata; chcąc zespolić w jedną ca- łość tyle narodów o tak różnych obyczajach i prawach, uczynił 158 Seneka, Listy moralne do Lucyliusza 76, 13-15, dz. cyt. Argu- mentacja z przykładu Przykład 1