Pisma-zebrane-Papczynski.indb

271 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy stwa [prawidłowości] do przypadków już uznanych uważa się za udowodnione 155 . Cyceron, De inventione rhetorica I 57 156 , tak broni wyższości ustawy ( scriptum legis ) nad orzeczeniem sądowym [wyrokiem]: ĆWICZENIE 1 „Jeżeli, sędziowie, to, co twierdzi Epaminondas, ma być tożsa- me z tym, co miał na myśli ustawodawca, niech dołączy to i doda do ustawy. Nie sądzę, abyśmy mogli ścierpieć słowa: «Jeśli ktoś nie przekazałby wojska dla rzeczypospolitej». Ale gdybyście wy sami – co tak bardzo kłóci się z waszą sumiennością ( religio ) i mądrością – bez upoważnienia ludu, a tylko przez wzgląd na tego człowieka nakazali dopisać [do ustawy] to zastrzeżenie, to czy ścierpieliby to Tebańczycy? Z pewnością by tego nie ścierpie- li. Czyż więc nie wydaje się wam, (sędziowie), że to, czego nie go- dzi się dopisywać do ustawy, może być egzekwowane jako coś, co by już do tej ustawy zostało dopisane? Znam waszą roztropność, sędziowie, i wiem, że nie zgodzicie się, aby do tego doszło. Skoro więc ani on, ani wy nie możecie na piśmie korygować intencji ustawodawcy, zważcie, czy nie byłoby czymś bardziej niestosow- nym zmieniać waszym postępowaniem ( re ) i orzecznictwem ( iu- dicio ) to, czego nie da się zmienić ani jednym słowem” 157 . ĆWICZENIE 2 Jakiego człowieka uznać za dobrego? „Położenie człowieka jest takie samo jak położenie rzeczy. Dobrym nazywa się nie ten okręt, który pomalowano drogimi 155 Jest to zatem wnioskowanie polegające na wyprowadzaniu wniosków ogól- nych z przesłanek będących ich poszczególnymi przypadkami. 156 Sam Autor zapowiada w tekście, że nastąpi cytat z Cycerona, De inventione rhetorica I 57. Młody Cyceron miał zamiar omówić całość teorii wymowy, a więc inventio, dispositio , elocutio, memoria, pronunciatio , czyli actio, w podręczniku pt. Libri rhetorici . Faktycznie poprzestał na inventio w dwóch księgach. Dlatego cytuje się: Cic. Inv. I albo II i dalsza numeracja. 157 Cyceron, De inventione I 57. Cytat z Seneki