Pisma-zebrane-Papczynski.indb

265 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy 2. Jest osiem głównych rodzajów argumentacji, form argumen- towania, stanowiących wyłuszczenie dowodów podczas wygła- szania mowy: Sylogizm, entymemat, indukcja, przykład, dylemat, Sorites, epichej– | remat, zestaw też. 3. 142 Sylogizm 143 jest formułą ( oratio ) 144 wnioskującą z samego faktu o czymś prawdopodobnym, co zrozumiane ( expositum ) i dające się poznać samo z siebie ( per se cognitum ), samo daje się stwierdzić dzięki swojemu znaczeniu ( vis ) i wnioskowaniu ( ra- tio ). Mówiąc zwięźlej: sylogizm jest to forma dowodzenia [wnio- skowania] wyprowadzająca z dwóch przesłanek coś trzeciego [wniosek]. Logicy ( dialectici ) mówią o sylogizmie krótko i rze- czowo ( presse ), mówcy mówią o nim dużo i ogólnikowo ( fuse ). Sylogizm może mieć trzy, cztery, a niekiedy i pięć członów, i wtedy nazywa się wnioskowaniem ( ratiocinatio ) pięcioczłono- wym, które Cyceron uważa za najdoskonalsze. Na przykład, jeśli ktoś chciałby przekonać kogoś do zdania: trzeba zachowywać czystość, mógłby posłużyć się argumentem wyprowadzonym z pojęcia rodzajowego: ponieważ czystość jest cnotą 145 . Następ- nie sprowadzając ten argument do pojęcia gatunkowego, swoje poszukiwanie dowodu mógłby ułożyć w formie trójczłonowego sylogizmu w następujący sposób: Przesłanka większa: Trzeba zachowywać czystość. Przesłanka mniejsza: Czystość jest cnotą. Wniosek: A zatem trzeba zachowywać czystość. Z tego krótkiego sylogizmu (logicznego) można rozbudować dłuższy sylogizm krasomówczy, dołączając do przesłanki więk- szej i mniejszej dodatkowe argumenty ( probationes ). 142 W wydaniu IV przez nieuwagę dano tu: 2. 143 Kategoryczny, asertoryczny, w którym występują zmienne nazwowe; w sy- logizmie hipotetycznym występują zmienne zdaniowe. 144 Zbudowaną wyłącznie ze zdań asertorycznych, np. Jeżeli każde M jest P i każde S jest M, to każde S jest P. 145 „Cnota” jest tu pojęciem rodzajowym. Sylogizm