Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 266 Sylogizm krasomówczy ( oratorius ) o czystości Uważam, że człowieka, który ustawicznie wzbrania się przed tym, by jak najgorliwiej starać się o zdobycie jakiejkolwiek cno- ty, słusznie należy cenić mniej nie tylko od nikczemnej zgrai podłych ludzi, lecz nawet od pozostałych istot żywych i dzikich bestii, pozbawionych rozumu i przenikliwego intelektu; wszak człowieka uważamy za posiadacza prawego rozumu i zdolności zastanawiania się z tej tylko przyczyny, że – jak się powiada – za pomocą żagli i wioseł dąży usilnie do zdobycia cnoty. Albowiem z racji, dla której uważamy zwierzę za pozbawio- ne rozumu, dlatego że pożąda wyłącznie tego, co podoba się zmysłom i co je nęci, człowieka z tejże samej racji, tylko że na odwrót, za doskonałego uważamy takiego, który znajduje upo- dobanie tylko w tym co uczciwe (obyczajne) i nie pragnie myśleć o niczym, co by przynajmniej nie miało pozoru cnoty. Wszak według świadectwa najmądrzejszego Arystotelesa „wszelka dzielność (cnota) jest źródłem doskonałości zarówno przedmio- tu, którego jest zaletą, jak też właściwej mu funkcji” 146 . Cóż jak nie cnota właśnie sprawia, że ludzie nie tylko mają piękny wygląd oraz posiadają zdolność wypowiadania trafnych sądów, ale także przypominają jakby bogów? I czyż cnota nie jest czymś boskim? Ponieważ dotyka spraw najwznioślejszych i wiecznych, zapewnia nam wieczną chwałę ( claritas ) i nieśmier- telność. Przecież żaden zdrowo myślący rozjemca w sporze ( arbiter rerum ) nie będzie zaprzeczał, że pośród wszystkich innych cnót czystość nie zajmuje takiego samego pierwszego miejsca jak słońce pośród wszystkich gwiazd. Cóż bowiem bardziej niż dziewictwo ( integritas ) czystej duszy może śmiertelnych ludzi polecać niebianom? Co może zrównać się z duchami anielskimi, a nawet je przewyższyć, jeśli nie to, że w kruchym naczyniu, to jest w ciele ludzkim, zachowa się najcenniejszą i najpiękniejszą 146 O. Papczyński parafrazuje ten tekst i pisze: „Dzięki cnotom ludzie stają się dobrze usposobionymi i ukształtowanymi wewnętrznie”; Arystoteles, Etyka nikomachejska II 6. 1106a 15, tłum. D. Gromska, Warszawa 2007, s. 111. O czystości Przesłanka większa Argument z różnicy Świadectwo Arystotelesa Przesłanka mniejsza Argument