Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 258 b. Takie przeciwieństwa, które nazywamy privantia 104 , a z któ- rymi mamy do czynienia wtedy, kiedy przyimek in 105 pozbawia ( privat ) wyraz tego znaczenia, jakie miałby, gdyby owego in [pol- skiego „nie”] na początku wyrazu nie było. Na przykład: godzi- wość i niegodziwość, uczciwość i nieuczciwość itd. 106 [Marc Antoine] Muretus powiada: „Sprawiedliwość umoż- liwiła małym i nic nie znaczącym z początku państwom dojść w krótkim czasie do wielkiej potęgi. Niesprawiedliwość w jeszcze krótszym czasie doprowadziła do upadku państwa najznakomit- sze i najbogatsze” 107 . A oto epigram na Probusa 108 : „Przyznać to trzeba, Uczciwcze, uczciwyś jest tylko z nazwy, A żeś bezecny jest | życie wskazuje to” 109 . c. Takie przeciwieństwa, które nazywamy odnoszącymi się do czegoś 110 , a z którymi mamy do czynienia wtedy, kiedy coś się z czymś zestawia, jak to powiada i najlepiej nas o tym poucza Cyceron, albo kiedy coś wzajemnie odnosi się do czegoś innego, jak pouczają nas logicy ( dialectici ), na przykład: ojciec i syn, do- wódca i żołnierz, pojedynczy i podwójny, długie i krótkie, dane i otrzymane, śmierć i życie itd. 111 Ars amatoria, Remedia amoris, oraz do takich utworów smutnego poety, jak Tri- stia i Epistulae ex Ponto , pisanych do przyjaciół z wygnania w Tomis (dzisiejsza: Konstanca w Rumunii); jest tam muzeum, a w nim m.in . kopia Kolumny Trajana rozłożona na części, co pozwala podziwiać każdy szczegół tego osobliwego dzie- ła sztuki. Tego dystychu nie ma w wyd. I i II. 104 Gr. sterētiká , czyli ‘pozbawiające znaczenia’. 105 Por. po polsku przeczenie „nie” na początku wyrazu. 106 Wwyd. I i II na pierwszymmiejscu wymieniono jeszcze: mądry i niemądry oraz pominięto cytat z Muretusa. 107 Marc Antoine Muretus, Oratio IX. 108 Dosł.: ‘uczciwy, uczciwiec’. 109 I znów problem: czy o. Papczyński wykorzystuje dosłowne znaczenie imie- nia Probus «Uczciwiec» i przeciwstawia mu nieuczciwe postępowanie tego, któ- ry to imię nosi, czy też ma na myśli konkretnego Probusa. W grę może wchodzić Marcus Valerius Probus, gramatyk z czasów Nerona, oraz Probus, autor pisma gramatycznego, które faktycznie było dziełem innego autora. 110 Czyli pozostającymi w relacji, relata . 111 W I i II wyd. jeszcze: „dane i przyjęte” albo „dane i otrzymane”. Przeci- wieństwa pozbawiające znaczenia Przeci- wieństwa odnoszące się do czegoś