Pisma-zebrane-Papczynski.indb

257 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy Przykład rozbieżności: sprzyjać i szkodzić; być przyjacielem kogoś i robić komuś świństwa itp. Cyceron na podstawie tego schematu ogólnego ( locus commu- nis ) twierdzi, że król Dejotar to nie jakiś tam linoskoczek. „Jesz- cze jako młodzieniec nie cieszący się aż taką sławą, prowadził zawsze surowy i poważny tryb życia. Jakże więc mógłby teraz, kiedy cieszy się takim poważaniem, i to w takim wieku, pozwolić sobie na podskakiwanie [przeciw Cezarowi!]?” 98 . A oto epigram na Alana: „Alan niedawno zniesławił mnie paskudnie, mówiąc Euryalowi, że | ze mną trzyma wciąż” 99 . W ten sposób da się powiedzieć o wilku, że jest dobroczyńcą owcy, że ogień jest dobroczyńcą suchych liści i że ciężkie chmury [czarne chmury] sprzyjają białym jak śnieg gwiazdom. 20. Źródło dowodów z przeciwności ( contraria ) występuje wtedy, kiedy mamy do czynienia z rzeczami [pojęciami], które różnią się od siebie pojęciowo ( ratione ) i faktycznie ( re ). Cyceron w Topikach 100 rozróżnia cztery ich rodzaje: a. Przeciwstawienia ( adversa ), tzn. takie przeciwności, które odnosząc się do tego samego ( in eodem ) bardzo się od siebie róż- nią, jak na przykład miłość i nienawiść, pokora i pycha. Cyceron 101 powiada: „Niech uznają, że tak wielkim przestępstwem jest to, co nie tylko nie da się ukryć, lecz także to, co powinno być wykryte i ujawnione”. A oto utwór liryczny wesołego (pogodnego) poety 102 : „Żale, Wesołku, śpiewając, smutnych pocieszasz przyjaciół, Bo piękny żalów śpiew | radość przyniesie nam” 103 . 98 Cyceron, Pro rege Deiotaro 9, 27. 99 Imię Euryalos jest pochodzenia greckiego; gr. euryalos to ‘szeroki, rozle- gły’; gr. eury, eureia, eury ‘szeroki, rozległy, przestronny’. Tego epigramu nie ma w wyd. I i II. Nie ma też ostatniego zdania o wilku, ogniu i chmurach. 100 Cyceron, Topiki 11, 47–49. 101 Cyceron, Pro P. Sulla 2, 7; chodzi o krewnego dyktatora L. C. Sulli. W wyd. IV Autor nie podaje miejsca, skąd zaczerpnął ten cytat. W wyd. I i II podaje (mylnie?): Pro L .[ ucio Valerio ] Flacco 7. 102 Tj. Owidiusza; raczej utwór o. Papczyńskiego na Owidiusza. 103 Laeti vatis lyra oraz Tristia, Laete , canens . Laetus vates znaczy ‘wesoły poeta’, przeciwstawiony (a przecież tu jest mowa o przeciwstawieniu, adversa ), Tristia – toć to wyraźna aluzja do takich utworów wesołego poety, jak Amores , Przeciwności Przeciwsta- wienia