Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 252 Fraszka Skutek „Kto spojrzy na twój nos, Romulianie, Powie, że prastary ród | Nazonów twoim jest”. 15. Argument oparty na skutku ( effecta ) Cyceron definiuje w następujący sposób: jest to taki schemat ogólny (ogólne sfor- mułowanie, locus communis ), który wynika z przyczyn (z uza- sadnienia sprawy, ex causis ), tak żeby przyczyna wskazywała na skutek, to znaczy, żeby to, co jest skutkiem, wskazywało ( deno- tat ) na to, co było przyczyną 81 . Dość zręcznie Muretus wychwala wymowę, argumentując z jej skutków [skuteczności]. „Czyż nie wiadomo, że najpoważniejsi autorzy nazywają wy- mowę królową wszystkich sztuk wyzwolonych? Ma ona bowiem w sobie taką moc, że zgodnie ze swym uznaniem może nakłonić umysły słuchaczy do opowiedzenia się za każdą ze stron sporu, oszołomić ich błyskotliwością swego piękna, trzymać ich niczym na uwięzi rytmicznością (melodyjnością) mowy. Wymowa jest tym, co pociesza strapionych, uciśnionych pokrzepia, załama- nych stawia na nogi, jest zgubą dla przestępców, stanowi obro- nę dla niewinnych, jest postrachem dla złoczyńców i ozdobą dla ludzi przyzwoitych. To za pomocą wymowy Cyceron przezwy- ciężył zuchwałą bezczelność Katyliny oraz zbrodnicze knowania przeciw ojczyźnie, a obleczony wymową niczym togą pokonał uzbrojonych spiskowców, tak że nawet jego wrogowie musieli przyznać, iż zasłużył sobie na wieniec laurowy cenniejszy niż jakikolwiek triumf zwycięskiego wodza. Dobrze wyszkoleni w wymowie mogą zdobyć nad ludźmi władzę większą niż wszy- scy tyrani razem wzięci. Bo choć tyrani mogą sponiewierać ciało ludzkie, nad umysłem człowieka żadnej władzy mieć nie mogą, bo sami ludzie są panami własnego umysłu i jeśli wyda im się coś uczciwe i pożyteczne, nie tylko zachęcają innych, by to czynili, ale też by tego pragnęli. Tyrani rządzą innymi wbrew ich woli, mówcy panują nad tymi, którzy sami tego chcą. Tyrani niena- widzą wszystkich i przez wszystkich są znienawidzeni, mówcy 81 Por. Cyceron, Topika 17, 63. Pochwała wymowy z jej skutecznosci