Pisma-zebrane-Papczynski.indb

243 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy k. argument oparty na tym, co nastąpiło po wydarzeniu ( consequentia ) 47 , l. argumenty oparte na skutkach ( effecta ) 48 , ł. argument oparty na porównaniu ( comparatio ) 49 , m. argument oparty na pewnych dodatkach do mowy ( ad- iuncta ), n. argument oparty na wyliczeniu części, na podziale części mowy ( partium distributio ), o. argument oparty na niezgodności, rozbieżności, wzajem- nym wykluczaniu się ( repugnantia ), p. argument oparty na przeciwności ( contraria ). 4. Definicja ujmuje w słowach rodzaj i różnicę gatunkową da- nej rzeczy 50 . Tak właśnie określamy człowieka. Mówimy: czło- wiek to istota żywa obdarzona rozumem. W tej definicji rodza- jem jest „istota żywa”, co przysługuje także lwu, koniowi, psu i innym istotom żywym. Różnicę gatunkową podkreśla „rozum”, dany tylko człowiekowi, ale nie innym istotom żywym, i właśnie rozumem człowiek od nich się różni. Z tego schematu ogólnego ( locus communis ) francuski cycero- nianista Marc-Antoine Muret ukuł taki argument na rzecz zna- czenia teologii w Orationes , t. I, mowa 1: „Zacznijmy od tego, że choćbyśmy nie powiedzieli niczego więcej ponad to, iż dyscypli- na nosząca od dawna miano teologii jest prawdziwą nauką ot- wierającą przed ludźmi skarby boskiej mądrości, to jednak – jak sądzę – byłoby oczywiste, że tak jak to, co wieczne, przewyższa to, co przemijające, to, co nieśmiertelne, przewyższa to, co ginie, to, co boskie, przewyższa to, co ludzkie, tak też należy przekładać tę dyscyplinę nad wszystkie inne”. Bardzo często mówcy korzystają z nagromadzenia definicji i u różnych autorów można natrafić na rozmaite sposoby wyko- rzystywania ich. Cyceron, De domo sua 13, tak mówi: „Kim jest 47 Por. tamże, 12, 53. 48 Por. tamże, 15, 58-60. 49 Por. tamże , 3, 15. 50 Jest to tzw. definicja klasyczna, która powstaje przy pomocy rodzaju i róż- nicy gatunkowej. Niektórzy odmawiają jej charakteru twierdzenia rzeczowego i uważają ją za definicję nominalną podaną w stylizacji przedmiotowej. Definicja człowieka Znaczenie teologii Korzystanie z nagro- madzenia definicji