Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 242 Dowodem zaś jest każde wymyślone prawdopodobieństwo zdolne wzbudzić zaufanie i uchodzące właściwie za dowód ( ra- tio ) w jakiejkolwiek sprawie. Mówca bowiem powinien to, co przedstawia, poprzeć jak najmocniejszymi dowodami ( rationes ), zaczerpniętymi z tych źródeł, o których za chwilę powiemy. 3. Pierwsze źródło wyszukiwania materiału: Pierwszym źródłem wyszukiwania materiału są wewnętrzne ( intrinseci ), nawiązujące do samej istoty sprawy, ogólne schema- ty ( loci communes, gr. koinoì tópoi ), na których opierały się wy- myślone dowody. Jest ich siedemnaście: a. argument oparty na definicji ( definitio ), b. argument oparty na wskazaniu źródłosłowu, etymologii ( notatio ) 38 , c. argument oparty na pokrewieństwie słów ( coniugata , gr. sydzygía ) 39 , d. argument wyprowadzony z pojęcia rodzajowego ( genus , gr. genos ) 40 , e. argument wyprowadzony z pojęcia gatunkowego ( species , gr. eidos ) 41 , f. argumentopartynaróżnicypomiędzyrzeczami( differentia ) 42 , g. argument oparty na podobieństwie ( simile ) 43 , h. argument oparty na niepodobieństwie, przeciwieństwie ( dissimile ) 44 , i. argument oparty na przyczynie, okolicznościach sprawczych sprawy ( causa ) 45 , j. argument oparty na tym, co działo się przed rozpatrywanym zdarzeniem ( antecedentia „okoliczności poprzedzające”) 46 , ną uznania, uzyskałyby zaufanie słuchaczy i przekonały ich” (Eugenija Ulčinaitė, Teoria retoryczna w Polsce i na Litwie w XVII wieku, Wrocław 1984, s. 13). 38 Por. Cyceron, Topika 8, 35. 39 Por. pluvia i pluendo (‘deszcz’ i ‘deszczowy’); por. Cyceron, Topica 9, 38. 40 Por. t amże, 9, 39. 41 Por. Cyceron, De inventione, 1, 40. 42 Por. Cyceron, Topika 11, 46. 43 Por. tamże, 10, 41-45. 44 Por. tamże, 11, 47-49. 45 Por. tamże, 14, 58. 46 Por. tamże, 12, 51.52. Definicja dowodu Pierwsze źródło: schematy ogólne nawiązujące do istoty sprawy