Pisma-zebrane-Papczynski.indb

241 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy ograniczymy się tylko do podania ogólnych ćwiczeń [przykła- dów] i przepisów na kunsztowne mowy. Dlatego w tej części bę- dzie mowa tylko o tym, co zazwyczaj przesądza o doskonałości mówcy. rozdział ii Pomysł na mowę, wyszukiwanie tematu mowy [na etapie ćwiczeń]. Zebranie, wyszukiwanie materiału dowodowego 34 1. Według powszechnie przyjętej opinii nauczycieli wymowy [re- torów] przed mówcą stoi pięć zadań: a. pomysł na mowę, zebranie [wyszukanie] materiału dowodo- wego ( inventio , gr. heúresis ); b. układ, rozplanowanie, ugrupowanie, rozłożenie materiału ( dispositio , gr. táksis ); c. opracowanie zewnętrznej formy mowy, opracowanie styli- styczne ( elocutio , gr. léksis, phrásis, hermeneía ); d. opracowanie pamięciowe treści mowy ( memoria , gr. mnémē ); e. wygłoszenie mowy ( actio , gr. hypókrisis ). Nie brak jednak takich, którzy dwa ostatnie zadania mówcy 35 łączą z opracowa- niem stylistycznym mowy. W tym rozdziale będzie mowa jedy- nie o zebraniu materiału. 2. Zebranie materiału ( inventio ) oznacza wyszukanie 36 ta- kich faktów rzeczywistych lub prawdopodobnych, które zdoła- ją uprawdopodobnić uzasadnienie sprawy 37 . Mówiąc o faktach ( res ), mam na myśli dowody ( argumenta ). 34 Inventio , gr. heúresis . 35 Tj. opracowanie pamięciowe i wygłoszenie mowy. 36 Na etapie ćwiczeń: wymyślenie, excogitatio . 37 Causae także: tytuł do wszczęcia sprawy sądowej. Por. Rhetorica ad Heren- nium I 3: „Inventio est verarum rerum seu verisimilium excogitatio, quae causam probabilem reddant”. Jest to „wymyślanie rzeczy (założeń, dowodów, przykładów) – prawdziwych lub prawdopodobnych – które pozwoliłyby przedstawić pewną sprawę jako god- Pięć części retoryki i pięć zadań mówcy Zebranie materiału