Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 240 i. doniesienie o występku ( denuntiatio ), j. pocieszenie, k. inne tego rodzaju argumenty, i. odpowiedzi na te argumenty. 28. Mowy rodzaju sądowego ( genus iudiciale ) to takie, w któ- rych się kogoś oskarża albo broni. Wymaga to stylu poważnego, wywołującego poruszenie, wprowadzającego słuchaczy w stan podniecenia, gwałtownego [napastliwego] oraz wzniosłego i pa- tetycznego zarazem. 29. Na oskarżenie ( accusatio ) składa się przedstawienie sprawy ( expositio ) zbrodni, przestępstwa [przez mówcę], udowodnienie ( confirmatio ) jej, wyolbrzymienie (przejaskrawienie) słowami ( exaggeratio ), wyszydzenie jej ( elevatio , gr. diasyrmós ). Doko- nuje się tego za pomocą dowodów zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, zaczerpniętych z ogólnych schematów, sformu- łowań 32 , o których była mowa w części 1, A, rozdz. IV. 30. Obrona ( defensio ) będzie skuteczna wtedy, kiedy wykaże się niewinność osoby pozwanej do sądu, kiedy obali się oskarże- nie ( crimen ) o przestępstwo i albo się je zaneguje lub osłabi, albo też złagodzi prośbą oskarżonego o litość, jego ewentualnymi za- sługami, łagodnością sędziów, do czego najlepiej nadają się argu- menty zaczerpnięte z wyżej wspomnianych schematów ogólnych ( loci communes ). 31. W rodzaju sądowymmów rozróżniamy następujące gatunki: a. mowy wyrażające skargę [pretensję do kogoś] ( querela ), b. żądanie czegoś ( expostulatio ), c. wypominanie czegoś komuś ( exprobratio ), d. oczyszczenie kogoś z winy ( purgatio ), e. skarcenie kogoś ( obiurgatio ), strofowanie kogoś ( invectiva ), f. prośbę o litość ( deprecatio ), g. mowy stanowiące odpowiedź na wyżej wymienione. 32. Ponieważ trzy rodzaje mów wygłaszanych w sądach ( cau- sae ) ogólnie i szczegółowo omówimy gdzie indziej 33 , w tej części 32 Loci communes ‘schematy ogólne’, gr. schémata . 33 Jest to zapowiedź nowego, szerszego opracowania retoryki przez Autora. 3. rodzaj sądowy: oskarżenie obrona Gatunki rodzaju sądowego