Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 234 od słońca, tak też wymowa zapożycza od retoryki teoretycznej reguły, dzięki którym staje się błyskotliwa. 14. W nabywaniu umiejętności wymowy pomocne okazują się: dobrze zorganizowane usposobienie, ustawiczne ćwiczenie, uważna lektura poetów, historyków, mówców oraz innych pisa- rzy o wypróbowanej wiedzy i zaletach stylu. Warto wspomnieć jeszcze o naśladownictwie innych, z tym, że należy wystrzegać się tu plagiatów i po prostu głupstw wynikających z niedojrzałości. 15. Przed wygłoszeniemmowy [w sądzie] należy dokładnie po- znać i zbadać sprawę, jej charakter, powód oskarżenia oraz uza- sadnienie. 16. Sprawa [zagadnienie, pytanie] może być dwojakiego ro- dzaju. Jedna ma zakres ograniczony 14 , kiedy na przykład pyta się o coś w konkretnych okolicznościach, np. o to, czy Polacy powin- ni opasywać murami swoje miasta. Druga ma zakres nieograni- czony 15 , kiedy coś poddaje się roztrząsaniu w sposób uogólniony, bez uwzględniania konkretnych okoliczności, jak na przykład wtedy, kiedy ktoś pyta, czy miasta należy otaczać murami. Do postawienia zagadnienia [pytania] zaś dochodzi wtedy, kiedy mamy do czynienia z dwoma zdaniami sprzecznymi, na przy- kład wtedy, kiedy jedni powiadają, że poezja jest bezużyteczna, a inni, przeciwnie, twierdzą, że przynosi jak największy pożytek. Z tych dwóch zdań sprzecznych powstaje zagadnienie [pytanie], czy poezja jest użyteczna. Warto też zwrócić uwagę na to, kiedy teza odwołuje się do hipotezy 16 , co przez Cycerona zostało wyko- rzystane w mowie sądowej w obronie poety Archiasza. 17. Określenie charakteru [weryfikacja, sprawdzian statusu] sprawy 17 , konieczne jest wtedy, kiedy dwa sprzeczne stanowiska ścierają się ze sobą aż do ostatecznego rozstrzygnięcia. Zachodzą tu trzy przypadki: 14 Finita , gr. hypothesis ‘hipoteza, kwestia specjalna’. 15 Infinita, gr. thesis ‘teza, zagadnienie ogólne’. 16 Tj. do założenia ogólnego. 17 S tatus causae , czyli zasady ustalenia problemu. Co wspoma- ga retorykę? Co mówca musi zrobić przed wy- głoszeniem mowy? Sprawa o zakresie ograni- czonym i nieograni- czonym Sprawa (pytanie) z dwóch zdań sprzecznych