Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 232 4. Zadaniem retoryki teoretycznej jest nauczyć wygłaszania mów stosownie do [zamiaru] wychwalania kogoś, pouczenia go bądź przekonania. Zadaniem retoryki praktycznej jest wychwa- lanie kogoś, pouczenie bądź przekonanie poprzez wygłoszenie mowy. 5. Zadaniem retora 5 jest wykształcenie mówcy za pomocą swoich dobrych i skutecznych reguł [krasomówczych]. Istot- nym zadaniem mówcy jest pięknie wygłaszać mowy, zadaniem drugorzędnym zaś jest osiągnąć poprzez wygłoszenie mowy to, co zamierzał myślą, a co nie zawsze się udaje. Bo pięknie wygła- szać mowy to tyle, co przedstawiać sprawę słowami odpowiednio dobranymi, zdaniami wyważonymi z zachowaniem zasad sztuki wymowy. 6. Naturalną sztukę wymowy ( rhetorica naturalis ) wlał praro- dzicowi nas wszystkich sam Stwórca wszechrzeczy, który dał mu usta zdolne do górnolotnego wysławiania się, umocował w gar- dle ruchliwy język, pierś ożywił tchnieniem, aby mógł on za ich pomocą urabiać słowa. Wynalezienie kunsztownej [wyuczonej] ( rhetorica artificialis ) sztuki wymowy przypisuje się najpierw Merkuremu, następnie Arystotelesowi, w końcu Cyceronowi, który niewątpliwie jest nie tylko pierwszym i najważniejszym mistrzem wymowy łacińskiej, ale i jej twórcą. 7. W ocenie kunsztowności wymowy należy odwołać się do Mikołaja Caussinusa 6 , który nazywa ją niebiańskim nasieniem, promykiem pochodzącym ze źródeł wiecznej światłości, spowi- nowaconym z majestatem boskim, a nawet królową świata, po to, byś nie krył zdziwienia, kiedy ja nazwę ją królową sztuk wyzwo- lonych ( regina artium ). nici i tkanin, zawód folusznika i tkacza, lana ; produkcja łodzi i okrętów, zawód szkutnika i stoczniowca, rates . 5 Tj. nauczyciela wymowy. 6 Por. Zb. Rynduch, Nauka o stylach w retorykach polskich XVII wieku, Gdańsk 1967 (zwł. rozdz. II, a w nim podrozdział zatytułowany: „Znajomość nauki o sty- lach Mikołaja Caussinusa w Polsce XVII wieku”, s. 38-48). Zadanie retoryki Zadanie retora i zadanie mówcy Geneza retoryki naturalnej i wyuczonej Kun- sztowność wymowy