Pisma-zebrane-Papczynski.indb

231 zwiastun królowej sztuk cz 2 Ogólny i właściwy kunszt każdej mowy rozdział i Przygotowanie do sztuki wymowy 1. Retoryka jest sztuką, która uczy pięknego wygłaszania mów. Rozróżniamy retorykę teoretyczną, kształcącą ( docens ), naucza- ną w murach szkolnych i kształcącą słuchaczy, oraz retorykę praktyczną ( utens ), mającą zastosowanie w sądach i zgromadze- niach publicznych, i tej ostatniej nadajemy miano wymowy, bo do niej pasuje określenie sztuki pięknego wygłaszania mów. 2. Według Cycerona 1 sztuka polega na dogłębnym, zawsze bez- błędnym i prowadzącym do jednego [jednoznacznego] wyniku poznania rzeczy. 3. Są dwa rodzaje sztuk: – siedem sztuk wyzwolonych 2 , których nazwy pomoże zapa- miętać łaciński heksametr: sermo, tropus, ratio, numerus, tonus, angulus, astra 3 . – siedem sztuk pospolitych, rzemieślniczych, artes vulgares, mechanicae, których nazwy pomoże zapamiętać łaciński penta- metr: rus, nemus, arma, faber – vulnera, lana, rates 4 . 1 Por. Cyceron, De oratore I 20, 92. 2 Sztuki wyzwolone – wolne od wysiłku fizycznego, artes liberales . 3 Mowa, przenośnia, myślenie, liczba, dźwięk, kąt, gwiazdy; trivium obejmu- jące gramatykę, sermo ; retorykę, tropus ; dialektykę, ratio; quadrivium obejmują- ce arytmetykę, numerus ; muzykę, tonus ; geometrię, angulus ; astronomię, astra . 4 Wieś, las, rynsztunek, cieśla, cięcie, tkanina, okręty. Dokładnie zaś: uprawa roli, zawód rolnika, rus ; wyrąb lasu, zawód drwala, nemus ; produkcja wszelkiego rodzaju narzędzi, zawód kowala i ślusarza, arma ; ciesiołka, zawód cieśli i stola- rza, faber ; produkcja broni, zwłaszcza białej, zawód płatnerza, vulnera ; produkcji Retoryka teoretyczna i praktyczna Sztuka Sztuki wy- zwolone Sztuki rze- mieślnicze