Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 210 Podobnie jak wielki poeta 314 , wypowiada się też największy spośród filozofów, Platon 315 , który z najwyższym szacunkiem na- zwał poetów potomkami bogów 316 . Widzimy zatem, że jak na razie poezja nie jest w niczym gor- sza 317 od retoryki, a kiedy poczynimy dalsze postępy, zobaczymy także, że w niczym od niej nie odbiega. Wiadomo, że zadaniem tej sztuki, która posługuje się swobodnym rytmem ( quae solu- tis fertur pedibus ), jest wygłaszać doskonałe mowy ( bene dicere ), tzn. przemawiać używając odpowiednio dobranych i najlepiej zbudowanych zdań. A czego z tych rzeczy brakuje poezji? Gdzież mamy szukać wytworniejszego stylu, jak nie w poezji? Gdzież można spotkać wdzięczniejszy sposób wysłowienia? Gdzie na- potka się liczniejsze i bardziej ważkie sentencje ( gnomae )? Nigdy z pewnością dobry mówca nie mówi lepiej, wymowniej i ozdob- niej niż prawdziwy poeta. Sam książę mówców [Marek] Tuliusz [Cyceron] tak mówi na ten temat: „Ten rodzaj mowy ma [w sobie] taką wielkość ( magnitudo ) i wzniosłość ( sublimitas ), że źródłem wysłowienia retorycznego i sztuki wymowy jest sama [sztuka] poetycka”. Ponadto sztuka wymowy ma trzy bezcenne skarby ( ta- lenta ): pouczenia ( docendi ), wychwalania ( ornandi ) i przekony- wania ( persuadendi ). Retorzy rozróżnili rodzaje spraw: [sztuka wymowy] ma duże znaczenie w sądach, wiele znaczy w senacie, wiele w każdym procesie ( actio ) i sytuacji prawnej ( locus ). [Sztu- ka wymowy] broni niewinnych, oskarża winnych, wychwala za- służonych, krytykuje niegodziwych, poucza niewykształconych, przekonuje nawet tych, którzy tego nie chcą. Sądzić jednak należy, że tych wspaniałych dóbr, tych nadzwy- czajnych bogactw nie jest też bynajmniej pozbawiona poezja. Potrafi ona, kiedy tylko zechce, przemawiać jak najklarowniej, wychwalać jak najlepiej, przekonywać jak najskuteczniej. Może 314 Tj. Owidiusz. 315 W innym miejscu o. Papczyński nazwie Arystotelesa Princeps philosop- horum . 316 Platon, Państwo, II: „potomkowie bogów, poeci i prorocy...” w: Platon, Pań- stwo. Prawa , tłum. W. Witwicki, Kęty 1997, s. 58. 317 Poezja jest pari iure . Cytat z Państwa Platona Zadanie retoryki Cytat z Mowy w obronie Archiasza Cycerona Rodzaje spraw