Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 198 wszak wszystko, co da się pochwalić, można też krytykować – dostarczy bez trudu sam twój rozum ( ingenium ), zwłaszcza że jest tak bardzo skłonny do krytykowania, iż gotów jest ganić na- wet zalety, zwłaszcza gdy serce żywi do kogoś jakąś urazę. ĆWICZENIE Krytyka Marka Tuliusza Cycerona przeprowadzona nie przez Salustiusza, lecz przez pewnego mówcę 276 1. Ciężko i dotkliwie odczułbym twe obelżywe słowa, Mar- ku Tuliuszu, gdybym wiedział, że ty na tę zuchwałą zaczepność pozwalasz sobie z zastanowieniem, a nie z chorobliwej do tego skłonności. Skoro jednak nie widzę u ciebie ani miary, ani przy- zwoitości, odpowiem ci tak, żebyś tej przyjemności, jaką ci za- pewne sprawiło wygłaszanie obelg, pozbył się przez ich wysłu- chanie. Gdzież się mam skarżyć, senatorowie, przed kim ubolewać, że rzeczpospolita, łupiona przez co najbezczelniejszych ludzi pada ofiarą grabieży? Przed ludem rzymskim, który przez hojne dary jest tak zepsuty, że sprzedałby sam siebie wraz z całym swym dobytkiem? Czy przed wami, senatorowie, których powaga jest przedmiotem kpin co najgorszych łotrów i bezwstydników? Gdzie tylko Marek Tuliusz, on broni praw, sądów, rzeczypospoli- tej, on w tym zgromadzeniu rządzi się tak, jakby był jedynym po- tomkiem Scypiona Afrykańskiego, a nie przybranym i niedawno w tej stolicy osiadłym obywatelem. Doprawdy, Marku Tuliuszu, czyż twoje czyny i słowa są tajem- nicą? Czyż nie tak prowadziłeś się w życiu od samej młodości, że jakiejkolwiek się komuś zachciało przyjemności, niczego nie 276 O. Stanisław Papczyński ma tu na myśli Salustiusza Inwektywę na Cyce- rona ujętą w formie repliki wygłoszonej – lub przygotowanej do wygłoszenia – w senacie w odpowiedzi na atak ze strony Cycerona; cytuje się ją jako Sall. In Tull (wyd. krytyczne u Teubnera 1914, 1948, 1958). Tłumaczenie polskie: M. Brożek, „Meander”, 1952, s. 456-461. Słowa o. Papczyńskiego: „non a Sallustio, sed ab aliquo declamatore”, sugerują, że jest to tekst autora Prodromusa . Tymczasem jest to przytoczony – niemal dosłownie – tekst Salustiusza. Dlatego podajemy go w tłumaczeniu Mieczysława Brożka. Wstęp z zaskoczenia Krytyka sta- nu urodzenia