Pisma-zebrane-Papczynski.indb

197 cz : wiczenia wstpne wymowy rozdział ii Nagana, krytyka 274 1. Nagana, krytyka ( vituperatio ) to mowa ( sermo ) wykazująca ( explicans ) wady ( mala ), jakie ma dana osoba lub rzecz. Nagana, krytyka jest przeciwieństwem pochwały ( laudatio, laus ) i skła- da się z tyluż ogólnych schematów argumentacji ( loci, scil. com- munes ) co pochwała, tyle tylko że całkiem przeciwnych. 2. Jeśli krytykujesz kogoś, powiedz najpierw o jego niskim ( ob- scurum ) i pospolitym ( sordidum ) pochodzeniu ( genus ), a gdyby pochodził ze znakomitego rodu ( clara stirps ), podkreślisz, że wy- rodził się od swoich przodków. 3. Wytkniesz krytykowanemu przez siebie człowiekowi złe wy- chowanie, a jeśli otrzymał staranne wychowanie, wykażesz, że nie sprostał mu i zepsuł się jak wonny olejek wlany do cuchną- cego naczynia. 4. Zaletom przeciwstawisz wady. A jeśli nie znajdziesz ich wi- docznych śladów, spróbujesz dowieść, że krytykowany przez cie- bie człowiek miał wielkie skłonności do wad, ale zabrakło okazji, by je wprowadził w czyn. 5. Ukażesz złe występki tego człowieka, niegodziwe, okrutne, haniebne, a jeśli nawet niektóre z nich dałoby się jakoś uspra- wiedliwić, powiesz, że usuwa je w cień i zaciemnia wielką liczbą złych postępków. 6. Porównasz go z ludźmi ulepionymi z tej samej gliny 275 i wy- każesz, że przewyższa ich znacznie swą niegodziwością. 7. Wygłosisz zakończenie ( epilogus ), odwodząc wszystkich od naśladowania krytykowanego człowieka. Ale nie zapominaj też – o czym wyżej nie wspomniałem – że krytyka ma być poprze- dzona wstępem ( prooemium ), który powinien być przeciwień- stwem pochwały. Treści do pozostałych punktów krytyki, takich jak miejsca (miejscowości, loca ), pory roku ( tempora ) itd. – bo na enkomion Dei , jakim jest Magnificat (Mt 1, 46: „megalýnei he psyche mou ton kýrion”). 274 Vituperatio, gr. psógos. 275 W oryg.: similis farina ‘z tej samej mąki’. Czym jest nagana, krytyka? Krytyka pochodzenia Krytyka złego wycho- wania Krytyka wad Krytyka występków Porównanie Zakończenie