Pisma-zebrane-Papczynski.indb

187 cz : wiczenia wstpne wymowy 4. Miasta 241 wychwalamy ze względu na ich założycieli, położe- nie, klimat 242 , czystość wód, wielkość, otoczenie murami, wypo- sażenie ( ornamenta ), budowle, mieszkańców, świątynie, pałace, uczelnie, warsztaty rzemieślnicze i inne tego rodzaju obiekty 243 . Cnoty zachwalamy ( commendatur ) ze względu na ich piękno, wspaniałość, skutki, powszechne uznanie, niezbędność, wieczną pamięć, jaką za sobą pociągają. 5. Wychwalamy pory roku za wszystkie dobra, jakimi nas ob- darzają. Wiosnę chwalimy za jej powaby ( amoenitas ), za przegnanie mrozu, za umiarkowane temperatury, za miły powiew zefirków, za dostarczanie wszystkich płodów, które rodzą się na wiosnę. Lato chwalimy za zżęte plony. Jesień chwalimy za owoce. Zimę ( hiems ) za mrozy, bez których misterna konstrukcja świata ( machina mundi ) nie ostałaby się dłużej. 6. Zwierzęta wychwalamy za ich wrodzone przymioty ( natu- ra ), za ich przywiązanie [do człowieka], budowę, proporcjonal- ne kształty, siłę, zwinność, a także za inne zalety, których wielu zwierzętom nie poskąpiła matka natura. 7. Rośliny zasługują na pochwałę ze względu na swych od- krywców, na bogów, którym były poświęcone, ze względu na znaczenie, [jakie mają np. w odżywianiu ludzi], ze względu na kraj, [z którego pochodzą], ze względu na swój wygląd ( forma ), urok kwiatów, obfitość owoców, zastosowanie, pożytek, niezbęd- ność [w systemie ekologicznym]. Tylko nie myśl, że pomijam argumenty przemawiające za ko- niecznością wychwalania różnych miejscowości 244 . Otóż stwier- dzam, że wychwalanie zarówno ich, jak i wielu innych rzeczy, zależy bardziej od umiejętności umysłu ludzkiego, który potrafi 241 W oryg.: urbes ; szerzej znaczy też: ‘miejsca, miejscowości’, loca , wymienio- ne w mnemotechnicznym heksametrze. 242 Coelum to nie tylko ‘niebo’, ale i ‘klimat’. 243 W oryg.: przed urbes nie zaznaczono, że to nowy punkt. Dodaję punkt „4.” jako nowy punkt odpowiadający pojęciu loca z heksametru. 244 Loca ; wyodrębniłem je w nowo utworzonym punkcie 4: urbes . miast cnót pór roku zwierząt roślin