Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 182 d. typ argumentacji odnoszącej się do użyteczności ( utile ), w której należy przedstawić korzyści płynące z dobrej ustawy albo szkody wynikające z ustawy złej; e. typ argumentacji odnoszącej się do możliwości ( possibile ), w którym wyjaśnia się, że dobra ustawa nie jest surowa i trud- na do wykonania, a zła nastręcza wiele trudności do wykonania i obowiązywanie jej jest zupełnie niemożliwe; f. zakończenie ( epilogus ), w którym przekonuje się, że dobra ustawa powinna obowiązywać, a złą należy odrzucić i uchylić. ĆWICZENIE W obronie wymuszonej na ojcu ( instante lata ) św. Kazimierza ustawy o nieodbudowywaniu świątyń schizmatyckich, którą obecnie mają ponownie rozważyć (z jednoczesnym unieważ- nieniem jej w brzmieniu poprzednim) panowie polscy 229 Nie ma wśród was, szlachetni panowie, nikogo, komu nie by- łoby wiadome, z jakim uznaniem wszystkie narody odnoszą się do dwóch polskich Kazimierzów, do ojca króla i do syna księcia. Jeden z nich bowiem zasłużył sobie na najwyższy zaszczyt tym samym, że spłodził świętego syna, drugi zyskał sobie nieśmier- telną sławę ( nomen ) tym, że zarówno zachętą słów, jak i przy- kładem pobudzał swego najpobożniejszego 230 ojca ( genitor ) do wszystkiego, co wzniosłe i doskonałe. Ale jeśli nawet przemilczę ich inne tytuły do sławy, to czyż każdego z obydwóch nie należałoby wychwalać na wieki, choćby 229 Święty Kazimierz (1458–1484), syn króla Kazimierza Jagiellończyka (1427– –1492, trzeciego syna Władysława Jagiełły i Zofii z książąt kijowskich) i Elżbie- ty Rakuskiej, tj. Habsburskiej, miał jakoby wymusić na ojcu wydanie ustawy za- braniającej budowę nowych i odbudowę zniszczonych cerkwi prawosławnych. Obecnie udowodniono bezpodstawność tego przekazu tradycji. Warto też zwró- cić uwagę, że użyty przez o. Papczyńskiego ablativus absolutus instante lata może też znaczyć „wobec zagrożenia”, scil. religii katolickiej przez wyznawców prawosławia, co znajduje swe potwierdzenie w historii Polski, choćby przykład męczeństwa św. Andrzeja Boboli. 230 Pientissimus , od czasów cesarstwa superlativus do pius , potem także forma positivu piens , pientis ; formę superlatiwu piisssimus krytykował Cyceron, Filipi- ka 13, 43. to, co użyteczne to, co możliwe zakończenie Wstęp: pochwała