Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 160 ma, które narzuca ci jakiś Drances 162 jednym słówkiem veto , kie- dy mu przyjdzie na to ochota. Możesz sobie rościć pretensje do wolności, ale świat zaprzeczy, żeś wolna. Nazwie cię raczej nie- wolnicą, istotą rozzuchwaloną, co jest jeszcze bardziej ohydne. Musisz prowadzić wojnę w obronie ołtarzy i ognisk domowych. Sama, bez zgody wszystkich, nie dasz rady się obronić. Jesteś jak wdowa i potrzebny ci król, ale króla nie możesz mieć bez zgod- nego głosowania wszystkich stanów. Potrzeba zwiększyć zasoby skarbu państwa czy to na niezbędne wydatki, czy na uzbrojenie. Obwieścisz zatem [nowe] prawo rolne, ale kto się nim przejmie? Narzucisz daniny, ale kto się z nich wywiąże? Ci, którzy na zbro- jeniach zbijają fortunę, ci, którzy na tobie dorobili się majątków, cieszą się z niedostatków swej dobrodziejki i nie chcą ulżyć twej nędzy z tego, czego się na tobie dorobili. A kiedy jesteś pogrążo- na w takiej opresji, tylko chory na umyśle ( insanus ) nazwie cię wolną. Przechodzę obecnie do twoich sławnych praw, które niesto- sowne, i gdybym się nie bał obrazić twoich aż nazbyt wolnych rycerzy, nazwałbym czystym kacerstwem. Jak to? Masz odwagę swoimi uchwałami ograniczać stabilność boskiej sprawiedliwo- ści? Bóg każe oddawać oko za oko, życie za życie, a ty za pozba- wienie życia wielu ludzi ustanawiasz niewielką karę pieniężną. Bóg nie okazuje nikomu specjalnych względów; uważa, że trzeba karać wszystkich, którzy zawinili, niezależnie od tego, jakie jest ich pochodzenie i pozycja społeczna. A ty uważasz, że jeśli czło- wiek należący do niskiego stanu podniesie rękę na szlachcica, należy go rozerwać na kawałki; nie pozwalasz natomiast tknąć szlachcica, choćby ten wymordował w okrutny sposób wielu lu- dzi niższego stanu. Domagając się uwolnienia oskarżonego ( li- berum esse proclamans ), czyż nie karzesz sakiewki, a nie głowy tyrana ( crumenam plectis tyranni, non caput )? O Polsko, czyż nie taka jest ta twoja wolność? Wstyd mi tej twojej hańby, jaką ci często gotują i przysparzają twoi wolni [oby- 162 Wymowny, ale tchórzliwy doradca króla Turnusa. Por. Wergiliusz, Eneida, XI 336 n. Wykorzysta- nie tego, co niemożliwe Wykorzysta- nie tego, co niestosowne