Pisma-zebrane-Papczynski.indb

159 cz : wiczenia wstpne wymowy Najprędzej ciemiężymy 158 świeckimi prawami noszących piuskę czy biret sługi Boże 159 ; sami jesteśmy oddawani ciągle w wieczną niewolę. Jeśliby polska wolność nie taka była, nazwałbym ją wolnością, pochwaliłbym ją i uznał za prawdziwą. Ale któż powie, że wol- nością jest to, iż żyjemy w sposób bardziej rozpasany 160 niż bar- barzyńcy? Prawdziwa wolność polega na przestrzeganiu praw, i to bardziej praw boskich niż ludzkich. Ale wobec tego, czy znaj- dę w Polsce kogoś – i ilu tam takich będzie – kto z tego tytułu, że jest wolny, nie czułby się skrępowany jakimikolwiek prawami? Jestem – odpowie niejeden – urodzony w rodzinie szlacheckiej i cieszę się wolnością. Któż może narzucić mi jakieś hamulce? Kto może pociągnąć mnie przed sąd? Kto skaże mnie jako winnego? Kto zdoła poskromić buntownika? Jestem wolny, nie uznaję żad- nego pana nad sobą, chyba że sam go sobie wybiorę w wolnych wyborach, i to takiego, który pod przysięgą zobowiąże się, że nie będzie mnie karać, choćby widział mą zuchwałość, bo uważam, że z tego powodu, iż jestem wolny, wszystko mi wolno. Co za wspaniała wolność, by nie rzec wprost – samowola. Bo rzeczywiście, któż uwierzy, że właściwe polskiej wolności jest to, że gdy Rzeczpospolita uważa się za najbardziej wolną, wtedy po- pada w największą niewolę? Często zbierają się przedstawiciele arystokracji 161 , by obradować nad dobrem wspólnym, swoich po- słów wysyła na sejm także stan rycerski. I oto za zgodą senatu, bez sprzeciwu szlachty, ktoś jeden wprawdzie wolny, wyrywa się ze swoim veto , powtórzonym dwa czy trzy razy, i natychmiast zrywa obrady, tak że choćby wcześniej uchwalono coś jak naj- bardziej korzystnego, z powodu sprzeciwu tego jednego niego- dziwca, najczęściej wroga ojczyzny, uchwała zostaje natychmiast odrzucona. Czyż zatem, Polsko, mogę cię nazwać wolną, kiedy jeden człowiek, przemawiając długo i bełkotliwie, może, kiedy tylko zechce, wymóc coś na zebranych? Nie pozbędziesz się jarz- 158 Sub coronam trahimus. Por. wyjaśnienie nieco wyżej. 159 Pileatus , dosł.: ‘ubrany w filcową czapkę wyzwolony niewolnik’. 160 Licentiose ma tu odcień pejoratywny. 161 Sacri procerum ordines . Wykorzysta- nie tego, co skrywane Wprowa- dzenie żywej osoby nieobecnej (na sali) Wykorzysta- nie tego, co nieprawdopo- dobne