Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 158 f. Temu, co pożyteczne ( utile ) z uzasadnienia, przeciwstawia się tu to, co bezużyteczne, nieprzydatne ( inutile ), kiedy to, co się podważa, nie tylko nie przynosi żadnych korzyści, lecz przeciw- nie okazuje się, że wynikają z tego albo mogą wyniknąć w przy- szłości wielkie szkody. ĆWICZENIE 1 156 Podważanie polskiej (złotej) wolności Jest czymś oczywistym, drodzy słuchacze, że wolność politycz- na [kwitnie tylko wtedy], kiedy nie tłumi się wolności duchowej. A czymże innym jest zwolnienie stanu duchownego od podat- ków ( immunitas status ecclesiastici ) jak nie podporą szlachetnie ( honeste ) pojętej wolności polityków? I podobnie ten, kto sam so- bie utnie albo zrani nogę, nie może stać, tak też zawali się cała ta specyficzna i największa wolność stanów świeckich, jeśli będzie działać na szkodę wolności stanu duchownego 157 . Przypatrzcie się mieszkańcom Transylwanii jęczącym pod tu- reckim jarzmem; kiedy przedtem byli wolni, pogwałcili wolność stanu duchownego ( sacer ordo ). Przypatrzcie się też martwej Grecji, pogrzebanej w swoich ruinach, ponieważ sama pogrzeba- ła wolność Kościoła. Nie może być wolny ten, kto wolną oblubie- nicę nieśmiertelnego Króla Chrystusa gnębi ciężkim jarzmem. argumentacji mówcy i zapewnia właściwą komunikację między mówcą a słu- chaczem”. Nieco dalej ( Retoryka, III 12. 1413b 2) Arystoteles tak pisze: „Nie wolno za- pominać, że każdemu rodzajowi wymowy ( hekástō genei ) przysługuje odmienny styl ( allē léksis ). Inny jest przecież styl mów pisanych ( graphiké ) niż wygłasza- nych podczas obrad ( agōnistikē ), inny też mów politycznych ( dōmēgoriké ) niż pisanych (...). Styl pisany ( léksis graphike ) odznacza się wielką starannością ( ésti... akribestáte ). Styl mów wygłaszanych podczas obrad ( agōnistiké , to znaczy: léksis ) w ogromnym natomiast stopniu wspiera się na grze aktorskiej (w oryg.: „jest... hypokritikōtátē, tzn. obłudny, pełen hipokryzji, gry, zgrywy) i dzieli się na dwa rodzaje: styl etyczny ( ēthikē ), wyrażający charakter mówiącego, i patetyczny ( pathētiké ), wyrażający jego uczucia” (ostatnie trzy słowa są wyjaśniającym do- datkiem tłumacza). 156 Tylko w wyd. I i II. 157 W oryg.: in ruinam sacrae libertatis . tego, co nieprzydatne Wstęp: zwią- zek między wolnością polityczną a wolnością duchową Podważanie pióra jakie- goś Anoni- ma, surowe wprawdzie, ale po więk- szej części prawdziwe