Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 156 świętej, jak i świeckiej 151 wyraźnymi dowodami. Dowiodłem dość wyraźnie, że w swoim czasie istnieli na świecie Giganci, syno- wie Ziemi, że prowadzili z bogami wojnę, z której bogowie wy- szli zwycięsko. A zatem zwycięża i triumfuje prawda. Wznieśmy gromkie „o triumfie” na cześć prawdy! rozdział ii Odpieranie zarzutów, podważanie znanych i przewidywanych kontrargumentów przeciwnika 152 1. Odpieranie zarzutów ( confutatio, refutatio ) jest to ta część mowy, która uzasadnioną [udowodnioną] już sprawę osłabia ( de- bilitat ) i podaje w wątpliwość ( infirmat ), wykazując przy tym, że sprawa ma się zupełnie inaczej, niż ją przedstawiono. Kwintylian poucza, że takie zbijanie argumentów powinno stosować się nie tylko w stosunku do fabuły [dramatycznej] i zmyślonych utwo- rów poetyckich, lecz także do dzieł o treści historycznej 153 . Warto dodać, że podważane mogą też być mniej ugruntowane poglądy pewnych ludzi, a dla celów szkoleniowych także poglądy wręcz niezbite. Nie ma nic takiego, czego nie dałoby się udowod- nić, a jednocześnie nie można by tego podważyć 154 . 2. Podsumowanie zarzutów przeciwnika ( confutatio, refuta- tio ) wykorzystuje tyleż samo [schematów ogólnych], tyleż metod ( modi ) i składa się z tyluż części ( partes ) co uzasadnienie ( con- firmatio ), ale w znaczeniu wręcz przeciwnym. W uzasadnieniu 151 Zarówno w historii zbawienia, jak i w historii powszechnej. 152 Confutatio, refutatio, gr. lýsis, anaskeué. 153 Por. Marek Fabiusz Kwintylian, Kształcenie mówcy, II 4, 18: „Po ćwicze- niach w opowiadaniu przeprowadza się z bardzo wielkim pożytkiem pracę po- legającą na zbijaniu, względnie uzasadnianiu ich treści, co po grecku nazywa się anaskeue i kataskeue . Można zaś to uprawiać nie tylko w odniesieniu do tematów wziętych z fabuły dramatycznej lub z innych poematów, ale także w odniesie- niu do opowiadań z zakresu treści historycznej”, w: Marek Fabiusz Kwintylian, Kształcenie mówcy , księgi I, II, X, przekł. i oprac. M. Brożek, Warszawa 2005. Por. też: Marcus Fabius Quintilianus, Institutio oratoria, IV 5, 13, Parisiis 1823. 154 W oryg.: „Nihil posse confirmari, quod confutari non posse”. Definicja odpierania zarzutów Wykorzysty- wanie: