Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 148 i słusznymi prawami, nie nazwie złą czy szkodliwą, nikt nie bę- dzie sądził, że należy ją znieść albo przynajmniej ograniczyć, chyba że chciałby naruszyć nie tylko samo prawo królestwa, ale i rozumu. Jeśli zatem za Tuliuszem 134 , za Tuliuszem – powtarzam – tym najjaśniejszym słońcem ówczesnego senatu, zapytamy: „Cóż to takiego wolność?”, odpowiedź będzie następująca: „Możność prowadzenia życia wedle swego upodobania. Któż więc żyje we- dle swego upodobania, jeśli nie ten, kto powoduje się w życiu nakazami prawości, kto raduje się z dopełnienia obowiązku; jeśli nie ten, czyja droga życiowa jest rozważna i przezorna, kto nawet prawom jest posłuszny nie ze strachu, lecz stosuje się do nich oraz je szanuje dlatego, że uważa to za wysoce pożyteczne; jeśli nie ten, kto nic nie mówi, nic nie robi i nic nie myśli inaczej, jak kierując się własnym sercem i własnym swobodnym postanowie- niem; jeśli nie ten, którego wszystkie zamiary i wszystkie działa- nia w nim samym mają swój początek i swój cel, i nie masz nic takiego, co by odgrywało u niego rolę większą niźli własna wola i własny osąd; jeśli nie ten, komu, zaiste, nawet Fortuna sama, o której mówi się, iż ma tak bardzo wielką siłę, schodzi z drogi, skoro – jak powiedział poeta (...) «los każdej jednostki zależy od jej własnych postępków»? 135 ” Podziwiacie – jak sądzę – drodzy słuchacze, człowieka wolne- go, którego z takim talentem i z taką mądrością opisał rzymski senator. Chcecie może bliżej się mu przypatrzyć i ożywić umy- sły wasze widokiem tak doskonałego człowieka? Ale jeśli dobrze przypatrzycie się Rzeczypospolitej Polskiej, dostrzeżecie w niej tylu wolnych ludzi, ilu jest szlachciców, na których opierając się niczym na najwytrzymalszych kolumnach, Rzeczpospolita prze- trwała cała i nienaruszona przez tyle wieków mimo tylu zawiro- wań, gromów i nawałnic. 134 Tj. Cyceronem. 135 Cyceron, Paradoksy stoików , V 1, 34; w: Marcus Tullius C icero, Księgi aka- demickie. O najwyższym dobru i złu. Paradoksy stoików (przeł. W. Kornatowski), Rozmowy tuskulańskie ( przeł. J. Śmigaj), Warszawa 1961. Jest czymś prawdo- podobnym Cytat z Cycerona