Pisma-zebrane-Papczynski.indb

147 cz : wiczenia wstpne wymowy oratoria ). To ostatnie stanowi nieodłączną część mowy, to pierw- sze ma być wprawką w doskonałym przemawianiu. Oba posłu- gują się bardzo różnymi argumentami. To ostatnie ma zmierzać do wykrycia prawdy, to pierwsze dla celów czysto szkoleniowych dopuszcza nawet niestworzone historie ( fictiones ), jak to widać wyraźnie w przytoczonych niżej przykładach 132 . ĆWICZENIE 1 133 Uzasadnienie (złotej) wolności polskiej Cały świat, a zwłaszcza uciskane okrutnym poddaństwem sąsiednie narody zazdroszczą złotej wolności sławnej szlachcie polskiej. Dlatego też byłoby niezrozumiałe, gdyby cudzoziemiec nie pochwalał jej [choć wiedzie do] nieuchronnej zagłady tego sławnego królestwa, gdyby nie wychwalał liberum veto ( liberae voces ) szlachty polskiej, owych osławionych uprawnień, a nie de- spotycznych praw. Przecież jeśli wolność jest możnością prowadzenia życia bez praw ( a legibus ), to któż w sposób uzasadniony mógłby ją ganić? Któż by jej raczej nie chwalił? Któż by jej sobie z największym utęsknieniem nie życzył? Któż by z największymi pochwałami i najwyższym szacunkiem nie uznał jej raczej za obrończynię i wybawicielkę królestw niż, pełen niechęci, za jakiś monstrualny i szkodliwy twór? Niewątpliwie bliższe prawdy jest to, że wolność Polaków w żadnej mierze nie pozostaje w sprzeczności z prawami, a ra- czej ich przestrzega, i – co więcej – wolność ta jest samym pra- wem. Dlatego też, skoro jest oczywiste, że bynajmniej nie jest ona czymś złym, czymś pozbawionym wszelkich hamulców, czymś niegodziwym i nie zagraża temu, co jest zgodne z prawem, nikt od dziś ( ab hinc ) wolności polskiej, ograniczonej sensownymi 132 Ostatnie zdanie występuje tylko w IV wydaniu i zapowiada ćwiczenie, w którym jest mowa o walce Gigantów ( fictio ). Wwydaniu I i II w trzech rozdzia- łach (I. Confirmatio , II. Confutatio , III. Conciliatio ) został poruszony konkretny temat złotej wolności szlacheckiej liberum veto . 133 Tylko w wyd. I i II. Rozpoczęcie tematu od pochwały wolności Czym jest wolność? Jest czymś oczywistym