Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 146 a. wstęp ( exordium ), czyli bezpośrednie wprowadzenie do sprawy ( accessus ), co może przybrać rozmaitą formę ( varius ), najczęściej jednak zawiera pochwałę jakiegoś czynu, powiedze- nia, przekonania itp., a także pochwałę uzasadnianej sprawy albo sprawcy (autora) [wymienionych wyżej elementów, czyli czynów, powiedzeń itp.]; b. to, co oczywiste ( manifestum ), następuje bezpośrednio po wprowadzeniu; za pomocą wnioskowań, świadectw i autorytetu poważnych ludzi dowodzimy słuszności, maksymalnej pewności ( minime dubia ) i oczywistości sprawy; c. to, co prawdopodobne ( probabile ), a co – zdaniem Cycero- na 130 – na ogół może się stać albo, niezależnie od tego, czy jest fałszywe czy prawdziwe, ma w sobie pozory prawdy 131 ; d. to, co możliwe ( possibile ), a o czym była mowa już wyżej; e. to, co spójne ( cohaerens ) albo odpowiednie ( congruum ), czy- li coś, co nie pozostaje w sprzeczności ani z tym, co oczywiste, ani z tym, co prawdopodobne, ani z tym, co możliwe, lecz w jak największym stopniu z tym wszystkim się zgadza; f. to, co stosowne, właściwe ( decorum ), a co ma największą moc dowodową w wykazaniu prawdy, bo i któż by mógł podwa- żyć jakiś fakt, który, o ile [rzeczywiście] miał miejsce, pobudzał do tego, co stosowne; g. to, co pożyteczne ( utile ), a co zostało omówione wyżej; h. zakończenie ( epilogus ), w którym zazwyczaj dokonuje się krótkiego podsumowania albo powtórzenia tego, co dotychczas powiedziano w mowie, a co ma przekonać słuchaczy o wiarygod- ności ( fides ) uzasadnianej sprawy. 3. To uzasadnienie z ćwiczeń wstępnych różni się od uzasad- nienia [argumentacji] przeprowadzanego w mowie ( confirmatio 130 W oryg.: iuxta Tullium . 131 Cyceron, De inventione I 46. Chodzi tu o pierwszą z dwóch faktycznie napisanych ksiąg De inventione . W planie Cyceron miał kompletny podręcz- nik retoryki: Libri rhetorici , obejmujący całość teorii wymowy, a więc: inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronunciatio , zwaną także actio . Sił i chęci star- czyło tylko na dwie księgi De inventione. Czytamy tam pod I 46: „...probabile est id, quod fere fieri solet”. U o. Papczyńskiego mamy to samo: „...probabile est id, quod fere fieri solet”. Co to jest „oczywiste”? Co to jest „prawdopo- dobne”? Co to jest „spójne”?