Pisma-zebrane-Papczynski.indb

143 cz : wiczenia wstpne wymowy Czy są tacy, którzy by o tym nie dowiedzieli się, choćby na przykładzie wojny domowej między Cezarem a Pompejuszem, którzy choć byli nie tylko przyjaciółmi, ale i spowinowaceni ze sobą, byli nie tylko krewnymi, ale i bliskimi sobie ludźmi, zapałali taką wzajemną nienawiścią do siebie, że przystępując do walki między sobą, spowodowali, iż cały świat chwycił za broń? I nie zaprzestano tej wojny dopóty, dopóki jeden z nich nie został po- konany i nie zginął, pozostawiając drugiemu władzę, której mu za swego życia odmawiał. Drugi z nich, ten, który odniósł zwy- cięstwo, to, czego nie zdołał osiągnąć za życia rywala, po jego śmierci natychmiast zaatakował, zdobył, posiadł 123 . A gdyby tak jakiś prawdziwy wielbiciel sprawiedliwości, taki, który jej jak najsumienniej przestrzega, zechciał posłuchać i przyjąć do wiadomości, że sprawiedliwość, córa Boża – jak ją nazywam – rodzona siostra pokoju, zarządczyni świata, ta, która nagradza dobrych i karze złych, jest najważniejsza, to jak prędzej i pełniej mógłby zdać sobie z tego sprawę, jak nie wtedy, kiedy przestałby wreszcie pożądać cudzych posiadłości, prowincji ( te- trarchiae ), królestw 124 , nie najeżdżając ich, nie napadając na nie, nie plądrując ich? Jeśli bowiem ta obrończyni zarówno krajów, jak i cnót nakazuje oddawać każdemu to, co mu się należy 125 , to o wiele bardziej domaga się, byśmy nie pożądali tego, co nie jest nasze, abyśmy, kiedy będziemy musieli później coś zwracać, nie żywili uczuć niechęci, nie gryźli się w sobie i nie czuli piekącego wstydu. I przeciwnie – o czym zaświadcza Cyceron: „Żądza roz- głosu zaś tym łatwiej popycha do popełnienia niesprawiedliwo- ści, im wznioślejszym odznacza się ktoś duchem” 126 . Ale mógłby ktoś powiedzieć: „Trudno jest rozpoznać u sie- bie chciwość, a jeszcze trudniej powściągnąć ją, kiedy brak sił do tego. W jaki zatem sposób mogę okiełznać swój umysł, kie- 123 Chodzi tu o rozgrywki między uczestnikami tzw. drugiego triumwiratu, zakończone w 48 roku przed Chr. zwycięską dla Cezara bitwą z Pompejuszem pod Farsalos. 124 Tj. państw. 125 Znana zasada suum cuique . 126 Cyceron, O powinnościach , I 19, 65; w: Marcus Tullius Cicero, O państwie. O prawach. O powinnościach. O cnotach , przeł. W. Kornatowski, Warszawa 1960. Uzasadnienie ze schematu sprawiedli- wości Definicja sprawiedli- wości Możliwość opanowania chciwości