Pisma-zebrane-Papczynski.indb

141 cz : wiczenia wstpne wymowy cudze, abyśmy nie zagrabiali komuś nie tylko państwa ( regnum ), ale nawet najdrobniejszej rzeczy, która do niego należy. Jak tu mówić o zagrabianiu, skoro nawet nie można niczego obcego pożądać! I choć samo to prawo, jako że powzięte zostało w umy- śle Bożym, wystarczyłoby do powstrzymania ludzi od pożądania cudzych rzeczy, zostało ustanowione przez Boga po to, byśmy go przestrzegali, jednakże chcąc zadowolić osoby niebywale wykształcone, które odrzucają to, co ma związek z niebem, bo im nie odpowiada, odwołuję się do kunsztownie sformułowanej przestrogi rzymskiego filozofa biorącego udział w życiu poli- tycznym 113 , który powiedział: „Zaniechaj chciwości 114 , próżna to rzecz, czcza i zmienna, nie znająca żadnego kresu” 115 . Ale któż ci, drogi Lucjuszu, chociażeś człek niezwykle mądry, uwierzy, że chciwość nie zna granic, jeśli tego powiedzenia nie poprzesz jeszcze mocniej? Wyjaw nam, proszę, nieco szerzej, co masz na myśli, nie trzymaj (nas) w niepewności, udowodnij, jak nienasyconą otchłanią jest chciwość. I natychmiast [Seneka] dowodzi, mówiąc: „Chciwość nie pozwala nikomu być wdzięcz- nym. Nigdy nienasyconym pragnieniom nie dość jest tego, co ktoś nam daje. Im większe dobra otrzymujemy, tym większych pragniemy, i o wiele bardziej zachłanna jest chciwość, jeśli się rodzi na gruncie wielkiej ilości nagromadzonych bogactw, po- dobnie jak płomień jest nieskończenie bardziej gwałtowny, gdy wychodzi z większego ogniska. Tak samo żądza zaszczytów ni- komu nie pozwala odpocząć na tym szczeblu dostojeństw, który niegdyś był szczytem tajonych marzeń” 116 . 113 W oryg.: Romanus politicus philosophus. 114 Tu: relinque ambitionem , ale ambitio to przede wszystkim ‘zabieganie o urzędy’ i dlatego Wiktor Kornatowski tłumaczy: „Porzuć zabiegi o urzędy” (w: Seneka, Listy moralne do Lucyliusza , dz. cyt.). 115 Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, 84, 11, dz. cyt.; Myśl ta jest przy- wołana w postaci nadanej przez Wiktora Kornatowskiego z wyjątkiem dwóch pierwszych słów, które trzeba było dostosować do kontekstu Autora. 116 Seneka, O dobrodziejstwach , II 27, 3; w: Lucjusz Anneusz Seneca, Pisma filozoficzne, t. 2, przeł., wstępem poprzedził, komentarzem, układem treści, in- deksem opatrzył, ilustracje dobrał: L. Joachimowicz, Warszawa 1965. Cytat z Seneki