Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 136 ĆWICZENIE Nieśmiertelną sławę zyskał sobie ten – niezależnie od tego, kim był – kto był przekonany o tym, że potęga złota wszystko może i w ogóle nad wszystkim triumfuje, i pytał: „Czy jest ktoś 92 , kogo złoto nie zdoła zepsuć?” Ta nader przejrzysta i niemalże złota myśl ( aureum effatum ) ma stanowić dla nas ostrzeżenie i pouczenie, abyśmy uwalnia- li nasz umysł od zgubnej żądzy nietrwałego złota. Nawet miecz wyciągnięty nagle z pochwy nie ujarzmi nas tak łatwo i nie spro- wadzi ze ścieżki cnoty, jak mogą to zrobić pociski ze złota. Dlatego też nic tak bardzo nie może zaszkodzić państwu jak gorączka złota. Było wielu bardzo mądrych, odważnych i zna- nych mężów stanu, którym powierzano rządy i troskę o dobro wspólne ojczyzny, ale jeśli nie odwrócili oni swego wzroku, a ra- czej swego umysłu od złota, natychmiast ulegali jego urokowi, pozwalali, by nimi zawładnęło, i w ten sposób do osobistego upadku dołączali zagładę całego państwa. Bo i któż zdoła nie ulec blichtrowi złota? Kogo nie zbałamuci odpowiednio wysoka kwota pieniędzy 93 ? Kto się oprze sile pieniądza 94 ? Natomiast umysł daleki ( alienus ) od żądzy tego marnego kruszcu i nie trapiony – jak mówi poeta – przeklętą 95 gorączką złota, nie tylko, na szczęście, nad sobą panuje, ale zdolny jest też pomyślnie rządzić miastami, prowincjami, królestwami, impe- riami. Nie należy się obawiać, by jego siłę pokonało złoto, by zła- mało jego stanowczość, osłabiło poczucie sprawiedliwości, prze- słoniło światło mądrości, wykorzeniło lub rzuciło cień na cnotę. Wydaje się, że ci, których umysły zdeprawowała chciwość, przy- pominają żeglarzy nastawiających uszy na przymilny śpiew Syren, a tym samymnarażających na zgubę nie tylko siebie, ale i statek, na 92 W oryg.: quid ‘coś’. 93 W oryg.: pretium . 94 Quem robur non triumphet ?; robur to także ‘kosztowne przedmioty z dębu’, np. rzeźby, meble, wyposażenie wnętrz, i wtedy sens byłby taki: „Kto się oprze chęci przyjęcia korzyści materialnej?”. 95 Sacra , bo sacer ma znaczenie ambiwalentne: ‘święty’, ale i ‘przeklęty, wy- klęty’. Wstęp Przedsta- wienie Przyczyna Dowód z przeci- wieństwa Dowód oparty na podobień- stwie